درمان بیش فعالی یا ADHD - بهترین روش درمان + هزینه

بیش فعالی یا ADHD درمان قطعی ندارد، اما در بیشتر بیماران با ترکیبی از دارو، رفتاردرمانی و اصلاح سبک زندگی به‌خوبی کنترل می‌شود. هدف هر برنامه درمانی این است که اثر علائم روی زندگی روزمره کودک یا بزرگسال به حداقل برسد و مهارت‌های مقابله‌ای او تقویت شود.

چون شدت علائم و شرایط هر فرد متفاوت است، انتظارات از درمان هم باید واقع‌بینانه تنظیم شود؛ نه هر علامتی با درمان کاملاً از بین می‌رود و این طبیعی است.

فرزندم ADHD دارد، چه کار کنم؟

وقتی تشخیص ADHD برای فرزندتان مطرح می‌شود، طبیعی است که ندانید از کجا شروع کنید. خبر خوب این است که گزینه‌های درمانی متعددی وجود دارد.

بهترین نتیجه معمولاً وقتی به‌دست می‌آید که والدین، معلمان، مربیان و درمانگر با هم هماهنگ کار کنند و اطلاعات لازم را درباره روند درمان با یکدیگر در میان بگذارند.

در قدم اول بهتر است با متخصصی که تشخیص را داده گفت‌وگو کنید و برنامه‌ای گام‌به‌گام تنظیم کنید. صبر و پیگیری در این مسیر اهمیت زیادی دارد؛ نتیجه درمان معمولاً طی چند هفته تا چند ماه قابل مشاهده می‌شود، نه در یک جلسه.

بهترین زمان درمان بیش فعالی

هرچه درمان زودتر آغاز شود، نتیجه بهتری می‌گیرید. آکادمی اطفال آمریکا سن توصیه‌شده برای شروع مداخله را از شش سالگی به چهار سالگی کاهش داده است.

برای کودکان زیر 6 سال، آکادمی اطفال آمریکا (AAP) آموزش والدین در مدیریت رفتار را توصیه می‌کند؛ این آموزش می‌تواند استراتژی‌ها و مهارت‌هایی برای کمک به فرزندتان به شما بدهد، پیش از آن‌که سراغ دارو بروید.

بعد از 6 سالگی، AAP داروهای بیش فعالی را همراه با رفتاردرمانی توصیه می‌کند. برای کودکان 6 تا 12 سال این درمان می‌تواند ادامه آموزش والدین در مدیریت رفتار باشد و برای کودکان بالای 12 سال، به‌صورت سایر انواع رفتاردرمانی مستقیم با خود فرد.

کودکان مبتلا به بیش فعالی اغلب رفتارهایی نشان می‌دهند که برای دیگران آزاردهنده است. رفتاردرمانی می‌تواند این رفتارها را کاهش دهد و مهارت‌های خودتنظیمی را در آن‌ها توسعه دهد؛ در اغلب موارد شروع رفتاردرمانی بلافاصله پس از تشخیص، بسیار مفید است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر بی‌قراری مداوم، فراموشی مکرر، مشکل جدی در تمرکز یا رفتارهای تکانشی بیش از چند ماه ادامه دارد و روی مدرسه، کار یا روابط فرد تأثیر گذاشته، وقت مراجعه رسیده است.

تأخیر در تشخیص معمولاً فقط باعث تثبیت الگوهای رفتاری نامطلوب و افت بیشتر عزت‌نفس کودک می‌شود؛ هرچه زودتر اقدام کنید، مسیر درمان کوتاه‌تر و آسان‌تر خواهد بود.

در بزرگسالانی که در کودکی تشخیص نگرفته‌اند، علائمی مثل فراموشی مزمن، ناتوانی در مدیریت زمان یا افت ناگهانی عملکرد شغلی می‌تواند نشانه ADHD تشخیص‌داده‌نشده باشد. مشورت با روان‌پزشک یا روان‌شناس بالینی، تنها راه تشخیص قطعی است.

هزینه‌های درمان بیش فعالی

هزینه‌های درمان ADHD شامل هزینه داروها و رفتاردرمانی است که بسته به محل زندگی و پوشش بیمه فردی به‌طور قابل‌توجهی متفاوت است؛ می‌تواند از صدها هزار تا میلیون‌ها تومان در سال برای دارو و هر جلسه درمان متغیر باشد.

فشار اقتصادی کلی این اختلال فراتر از هزینه‌های مستقیم درمانی است و شامل هزینه‌های اجتماعی مانند از دست دادن بهره‌وری و هزینه‌های مرتبط با آموزش نیز می‌شود. برخی از عوامل مؤثر بر هزینه‌های درمان عبارت‌اند از:

• دارو: هزینه داروهای ADHD بسته به داروی خاص متفاوت است؛ داروهای ژنریک عموماً ارزان‌تر هستند.
• جلسات درمانی: هزینه هر جلسه رفتاردرمانی یا روان‌درمانی به تجربه درمانگر و محل کلینیک بستگی دارد.
• پوشش بیمه: مبلغی که از جیب خود پرداخت می‌کنید به طرح بیمه درمانی شما بستگی دارد؛ بسیاری از طرح‌ها ویزیت‌های اولیه را پوشش می‌دهند اما ممکن است سایر هزینه‌ها را پرداخت نکنند.
• آزمایش تشخیصی: ارزیابی‌های تشخیصی جامع، مانند آزمایش‌های عصب‌روان‌شناختی، می‌توانند هزینه قابل‌توجهی داشته باشند و ممکن است به‌طور کامل توسط بیمه پوشش داده نشوند.
• بیماری‌های همراه: بسیاری از افراد مبتلا به بیش فعالی، بیماری‌های دیگری مانند افسردگی یا اضطراب دارند که می‌تواند هزینه‌های کلی درمان را افزایش دهد.
• مکان: هزینه‌های درمان و دارو می‌تواند بسته به کشور، شهر یا منطقه به‌طور قابل‌توجهی متفاوت باشد.

بهترین درمان بیش فعالی

بهترین درمان بیش فعالی ترکیبی شخصی از دارو (در درجه اول محرک‌ها، یا در صورت عدم مناسب بودن محرک‌ها، غیرمحرک‌ها) و رفتاردرمانی مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) است.

تنظیمات سبک زندگی، مانند ورزش منظم و خواب مناسب، و ایجاد سازگاری در محل کار یا مدرسه نیز برای مدیریت مؤثر علائم مهم هستند.

درمان‌های رفتاری به عملکردهای اجرایی مانند برنامه‌ریزی و مدیریت زمان کمک کرده و از آموزش مهارت‌ها و مشاوره برای سایر مشکلات نیز استفاده می‌کنند. استفاده ترکیبی از چند روش اغلب مؤثرتر از یک روش تنهاست.

«بهترین» درمان از فردی به فرد دیگر متفاوت است. یافتن دارو و دوز مناسب، یا مؤثرترین رویکرد درمانی، ممکن است نیاز به آزمون‌وخطا داشته باشد و گاهی زمان‌بر است؛ این طبیعی است و نشانه شکست درمان نیست.

رویکرد فردی: یافتن مناسب‌ترین دارو یا رویکرد درمانی، ممکن است نیاز به آزمون‌وخطا داشته باشد. همکاری با تیم درمانی: تمام تصمیمات دارویی باید با مشورت پزشک گرفته شود تا درباره خطرات، مزایا و تداخلات احتمالی صحبت شود. درمان جامع: ترکیب دارو با رفتاردرمانی، آموزش و تنظیم سبک زندگی، جامع‌ترین و مؤثرترین مدیریت علائم را فراهم می‌کند.

روش‌های تراپی و رفتاری بیش فعالی

رفتار درمانی

رفتار درمانی به کودک شما کمک می‌کند تا رفتارهای مثبت و مطلوب را یاد بگیرد و تقویت کند و در عین حال رفتارهای مشکل‌ساز و ناخواسته را کاهش دهد.

در حالی که دارو ممکن است علائم بیش فعالی را کاهش دهد، رفتار درمانی نقش مهمی در بهبود عملکردهای فردی، خودمدیریتی و مهارت‌های زندگی دارد. این مهارت‌ها برای گذر از دوران کودکی به بزرگسالی ضروری‌اند و می‌توانند خطر ابتلا به مشکلاتی مانند افسردگی، اضطراب، سوءمصرف مواد، شکست در روابط و مدرسه، و افکار خودکشی را کاهش دهند.

شروع رفتار درمانی بلافاصله پس از تشخیص می‌تواند مفید باشد. این درمان شامل آموزش والدین در مدیریت رفتار، درمان رفتار با خود کودک، و مداخلات رفتاری در مدرسه است.

آکادمی اطفال آمریکا برای کودکان زیر 6 سال، آموزش مدیریت رفتار به والدین را پیش از هرگونه دارو توصیه می‌کند؛ کودکان بسیار کوچک ممکن است نسبت به داروهای بیش فعالی حساس‌تر باشند و اثرات بلندمدت دارو در این سن به‌طور کامل مطالعه نشده است. برای کودکان بالای 6 سال، ترکیب دارو، آموزش رفتاری در مدرسه، مداخلات همسالان و آموزش والدین توصیه می‌شود.

رفتاردرمانی شناختی

هدف درمان شناختی رفتاری کمک به کودک برای مدیریت بهتر «مهارت‌های تفکر» مانند حل مسئله و خودکنترلی است. فعالیت‌ها می‌تواند شامل ایفای نقش و انجام کارهای لازم برای مدیریت موقعیت‌های خاص باشد.

کودک یاد می‌گیرد قبل از انجام یک عمل به عواقب احتمالی آن فکر کند؛ الگوی ساده «بایست، مشکل چیست، بهترین راه‌حل کدام است» نمونه‌ای از این تکنیک است که برای کودکان تکانشی مفید است.

روان‌درمانی یا گفتگودرمانی

روان‌درمانی می‌تواند برای بیان احساسات کودک شما در مقابله با ADHD مفید باشد؛ این اختلال می‌تواند ارتباط او را با همسالان و افراد مسئول دچار مشکل کند.

در روان‌درمانی، کودک می‌آموزد الگوهای رفتاری خود را کشف کند و در آینده گزینه‌های بهتری انتخاب کند. خانواده‌درمانی نیز روش خوبی برای کمک به کنترل رفتارهای آزاردهنده است.

حتما مطالعه کنید: همه چیز درباره گفتار درمانی کودکان بیش فعال

مدیریت خشم در ADHD

کودکان تکانشی که زود عصبانی می‌شوند، از حمایت برای نظارت و کنترل رفتار خود بهره‌مند می‌شوند. کودک یاد می‌گیرد نشانه‌های ناامیدی فزاینده خود را تشخیص دهد و طیفی از مهارت‌های مقابله‌ای برای خنثی‌کردن پرخاشگری بیاموزد؛ همچنین تکنیک‌های تمدد اعصاب و مدیریت استرس را فرا می‌گیرد.

آموزش مهارت‌های اجتماعی

اگر کودک مشکلات جدی در برخورد با محیط‌های اجتماعی نشان دهد، آموزش مهارت‌های اجتماعی می‌تواند مفید باشد. هدف آموزش رفتارهای جدید و مناسب‌تر به کودک است تا با دیگران بهتر کار و بازی کند. یک درمانگر ممکن است رفتارهایی از این قبیل را آموزش دهد:

• منتظر ماندن تا رسیدن نوبت
• به اشتراک گذاشتن اسباب‌بازی‌ها
• درخواست کمک
• نحوه برخورد با تحقیر و اذیت

گروه‌های حمایتی

گروه‌های حمایتی برای کمک به والدین در برقراری ارتباط با دیگر افرادی که تجربیات و نگرانی‌های مشابهی دارند، عالی هستند. دانستن این‌که در مقابله با ADHD تنها نیستید، می‌تواند بار سنگینی را از دوش والدین بردارد.

این گروه‌ها همچنین منبع خوبی برای ایده‌ها و راهکارهای مقابله با ADHD فرزند شما هستند، به‌خصوص اگر تازه تشخیص داده شده باشد. از پزشک خود بپرسید که چگونه گروه‌های حمایتی را در منطقه خود پیدا کنید.

آموزش مهارت‌های فرزندپروری به والدین

آموزش مهارت‌های تربیتی، ابزار و تکنیک‌هایی برای درک و مدیریت رفتارهای فرزندتان به شما می‌دهد. برخی از این تکنیک‌ها عبارت‌اند از:

پاداش فوری: سعی کنید از سیستم نقطه‌ای یا سایر روش‌های پاداش فوری برای رفتار یا کار خوب استفاده کنید. پاداش‌هایی که بلافاصله پس از رفتار مثبت داده می‌شوند، برای کودکان بیش‌فعال مؤثرتر از پاداش‌های تأخیری هستند.

مهلت زمانی: هنگامی که کودک بیش از حد بی‌نظم بود یا از کنترل خارج شد، از مهلت زمانی استفاده کنید. برای برخی کودکان، بیرون آمدن از یک وضعیت استرس‌زا یا بیش‌ازحد تحریک‌کننده می‌تواند کمک کند تا دفعه بعد که وضعیت مشابهی پیش آمد، واکنش مناسب‌تری نشان دهند.

با هم بودن: هر هفته زمانی را در نظر بگیرید تا یک فعالیت لذت‌بخش یا آرامش‌بخش با هم تجربه کنید. در این زمان می‌توانید به دنبال فرصت‌هایی باشید تا به آنچه فرزندتان به‌خوبی انجام می‌دهد اشاره کنید و از نقاط قوت او تعریف کنید.

تلاش برای موفقیت: شرایط را طوری برنامه‌ریزی کنید که به کودک شما اجازه کسب موفقیت بدهد؛ برای مثال ممکن است اجازه دهید همزمان فقط یک یا دو هم‌بازی داشته باشد تا بیش از حد تحریک نشود.

مدیریت استرس: برای کمک به مدیریت استرس خودتان و فرزندتان از روش‌هایی مانند مدیتیشن، تکنیک‌های آرام‌سازی و ورزش استفاده کنید.

حتما بخوانید: بیش فعالی تا چه سنی ادامه دارد

موسیقی درمانی

کودکان مبتلا به ADHD اغلب با استرس و اضطراب دست‌وپنجه نرم می‌کنند. موسیقی درمانی با تخلیه سالم انرژی و تقویت تمرکز شنیداری، به تنظیم هیجانی کمک می‌کند؛ ساختار موزیک (شروع، پایان، ریتم مشخص) می‌تواند به کودکان کمک کند از پس فعالیت‌های روزمره برآیند.

این روش جایگزین دارو یا رفتاردرمانی نیست، بلکه معمولاً در کنار آن‌ها به کار می‌رود.

درمان‌های دارویی بیش فعالی

دارو اغلب بخش مهمی از درمان کودک مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش فعالی است. با این حال، تصمیم‌گیری به‌عنوان والدین می‌تواند دشوار باشد.

برای انتخاب بهترین گزینه، شما و پزشک کودک باید با هم تصمیم بگیرید که آیا دارو گزینه خوبی است یا خیر و آیا فرزندتان در ساعات مدرسه، عصرها یا آخر هفته نیز به دارو نیاز دارد. دو نوع اصلی داروهای ADHD، محرک و غیرمحرک هستند.

داروهای محرک سیستم عصبی مرکزی

محرک‌های سیستم عصبی مرکزی (CNS) متداول‌ترین داروهای ADHD هستند. این داروها با افزایش مقادیر شیمیایی مغز به نام دوپامین و نوراپی‌نفرین کار می‌کنند و به بهبود توجه و تمرکز کودک کمک می‌کنند. محرک‌های رایج CNS عبارت‌اند از:

• محرک‌های مبتنی بر آمفتامین (Adderall, Dexedrine, Dextrostat)
• دکسترومت آمفتامین (Desoxyn)
• دکسترومتیل فنیدیت (Focalin)
• متیل فنیدیت (Concerta, Daytrana, Metadate, Ritalin)

داروهای غیر محرک

هنگامی که داروهای محرک اثر نکنند یا عوارض جانبی ایجاد کنند که کودک به‌سختی تحمل می‌کند، پزشک تجویز داروهای غیرمحرک را در نظر می‌گیرد. برخی از این داروها با افزایش سطح نوراپی‌نفرین در مغز کودک شما تأثیر می‌گذارند که تصور می‌شود به توجه و حافظه کمک می‌کند.

• اتوموکستین (Strattera)
• داروهای ضد افسردگی مانند نورتریپتیلین (Pamelor)
• گوانفاسین (Intuniv)
• کلونیدین (Kapvay)

اینکه چگونه داروهای غیرمحرک به ADHD کمک می‌کنند کاملاً مشخص نیست، اما شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد آن‌ها به مواد شیمیایی خاصی در بخشی از مغز که به توجه و حافظه مربوط است کمک می‌کنند.

حتما مطالعه کنید: تاثیر قرص آریپیپرازول 5 بر بیش‌فعالی

عوارض جانبی محرک‌ها و غیرمحرک‌ها

عوارض جانبی شایع داروهای محرک و غیرمحرک تقریباً مشابه هستند، هرچند در محرک‌ها قوی‌تر است. این عوارض می‌تواند شامل سردرد، مشکل خواب، ناراحتی معده، عصبی بودن، کج‌خلقی، کاهش وزن و دهان خشک باشد.

عوارض جانبی جدی‌تر نادرترند. برای محرک‌ها می‌تواند شامل توهم، افزایش فشارخون، واکنش آلرژیک و افکار یا اقدام به خودکشی باشد. برای غیرمحرک‌ها، عوارض جدی می‌تواند شامل تشنج و افکار یا اقدام خودکشی باشد.

حتما مطالعه کنید: داروی تایید شده جدید ADHD برای کودکان و مزایای آن

تجهیزات پزشکی

FDA دو درمان مبتنی بر فناوری را به‌عنوان گزینه‌های غیردارویی برای کودکان تأیید کرده است.

• اولین درمان، دستگاه Monarch eTNS System است که برای کودکان 7 تا 12 ساله‌ای که از دارو استفاده نمی‌کنند، تأیید شده است. این دستگاه کوچک، به اندازه یک تلفن همراه، از پالس‌های الکتریکی ملایم برای تحریک الکترودهایی که به پیشانی متصل هستند استفاده می‌کند. این پالس‌ها فعالیت بخش‌هایی از مغز را افزایش می‌دهند که به کودک کمک می‌کند احساسات و رفتار خود را تنظیم کرده و تمرکز کند. این درمان معمولاً در خانه و حین خواب کودک انجام می‌شود و ممکن است تا 4 هفته طول بکشد تا اثرات کامل آن مشاهده شود.
• دستگاه دوم، EndeavorRx است؛ یک درمان دیجیتال مبتنی بر بازی برای کودکان 8 تا 12 ساله مبتلا به بیش فعالی و مشکلات توجه. این دستگاه با ارائه محرک‌های حسی و چالش‌های مهارت‌های حرکتی، نواحی مغز مرتبط با تمرکز را هدف قرار می‌دهد.

این دستگاه‌ها تاییدیه FDA دارند، اما جدید هستند و شواهد و داده‌های محدودی برای راهنمایی درمان دارند. اگر استفاده از آن‌ها را در نظر می‌گیرید، مهم است با متخصص خود درباره اقدامات احتیاطی و عوارض جانبی احتمالی صحبت کنید.

نوروفیدبک

نوروفیدبک یک درمان غیرتهاجمی است که از دستگاهی برای نظارت و نمایش فعالیت مغز استفاده می‌کند، شبیه الکتروانسفالوگرام (EEG). یک مانیتور الگوهای امواج مغزی را نشان می‌دهد که با درگیر شدن کودک در یک کار خاص تغییر می‌کند.

زمانی که کودک شما کلاه دارای سنسورها را روی سرش می‌گذارد، با استفاده از مغز خود یک بازی کامپیوتری انجام می‌دهد که به او کمک می‌کند درباره مغزش یاد بگیرد. ایده این است که یادگیری درباره مغز و نحوه کنترل آن می‌تواند به کاهش علائم ADHD کمک کند.

هنوز حکم قطعی درباره نوروفیدبک صادر نشده است، اما استفاده از آن هیچ عارضه جانبی ندارد و برخی تحقیقات نشان می‌دهند توانایی برخی کودکان در توجه، مدیریت زمان و متمرکز ماندن را بهبود می‌بخشد. همچنین نشان داده شده که باعث کاهش رفتار تکانشی و بی‌قراری می‌شود.

یکی از زیرشاخه‌های این روش، لورتا نوروفیدبک است که با ارائه بازخورد دقیق‌تر از عملکرد نواحی عمیق‌تر مغز، هدف اصلاح الگوهای ناهماهنگ فعالیت مغزی را دنبال می‌کند و ممکن است در کنترل توجه و تکانه مؤثر باشد. این روش هم باید با تشخیص و نظارت پزشک انجام شود و جایگزین ارزیابی تخصصی نیست.

طب سوزنی برای بیش فعالی

طب سوزنی به‌عنوان یک درمان مکمل غیردارویی در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. در این روش، سوزن‌های بسیار نازک در نقاط مشخصی از بدن قرار می‌گیرند تا به تنظیم فعالیت عصبی کمک کنند.

بررسی 10 مطالعه روی مجموعاً 876 کودک و نوجوان نشان داد طب سوزنی می‌تواند نسبت به متیل‌فنیدات عوارض جانبی کمتری داشته باشد، هرچند برای نتیجه‌گیری قطعی به پژوهش‌های گسترده‌تری نیاز است. (منبع: healthline.com)

طب سوزنی هرگز نباید جایگزین دارو یا رفتاردرمانی شود؛ بهترین کاربرد آن به‌عنوان مکمل، در کنار برنامه درمانی اصلی و زیر نظر متخصص ADHD است. پیش از شروع، حتماً با پزشک معالج فرزندتان مشورت کنید تا با سایر درمان‌ها تداخلی نداشته باشد.

تحریک الکتریکی مغز (tDCS) به‌عنوان روش مکمل

تحریک الکتریکی مستقیم از روی جمجمه (tDCS) یک روش نوروتراپی غیرتهاجمی است که با جریان الکتریکی بسیار ضعیف، فعالیت نواحی مرتبط با توجه و کنترل تکانه را تعدیل می‌کند.

هدف این روش، متعادل‌سازی نواحی مغزی با فعالیت بیش‌ازحد یا کمترازحد است. برخلاف دارو، عارضه سیستمیک ندارد، اما همچنان یک روش تخصصی است که فقط باید در مراکز مجهز و با تشخیص پزشک انجام شود، نه به‌صورت خانگی یا بدون نظارت.

شواهد علمی درباره tDCS در ADHD هنوز در حال رشد است؛ این روش معمولاً به‌عنوان مکمل، نه جایگزین دارو یا رفتاردرمانی، در نظر گرفته می‌شود.

سایر درمان‌های خانگی و تغییر سبک زندگی

تشویق به خواب باکیفیت

بسیاری از کودکان مبتلا به بیش فعالی با مشکلات خواب مواجه‌اند که ممکن است به دلیل داروهای محرک باشد. برای کمک به بهبود خواب می‌توانید این اقدامات را انجام دهید:

• تعیین و رعایت یک ساعت خواب منظم
• خاموش کردن تمام وسایل الکترونیکی حداقل یک ساعت قبل از خواب
• محدود کردن فعالیت بدنی قبل از خواب
• در صورت نیاز به آرامش بیشتر، استفاده از دستگاه نویز سفید یا پنکه برای کاهش سر و صدا

رژیم غذایی سالم

به فرزندتان کمک کنید رژیم غذایی متعادلی داشته باشد که شامل موارد زیر باشد:

• برنامه‌ریزی وعده‌های غذایی و میان‌وعده‌ها هر 3 ساعت یک‌بار برای حفظ قند خون ثابت
• مصرف پروتئین‌های بدون چربی و کربوهیدرات‌های پیچیده در هر وعده غذایی
• بررسی سطح روی، آهن و منیزیم؛ افزایش سطح آهن ممکن است به کاهش علائم بیش فعالی در کودکان با کمبود آهن کمک کند
• افزودن اسیدهای چرب امگا 3 به رژیم غذایی، که می‌تواند به کاهش بیش‌فعالی و بهبود تمرکز کمک کند؛ منابع خوب امگا 3 شامل ماهی‌های چرب مانند تن و سالمون هستند

مکمل‌ها: در حالی که ویتامین‌ها و مواد معدنی می‌توانند به سلامت مغز کمک کنند، مشخص نیست که آیا برخی مکمل‌های غذایی می‌توانند به ADHD کمک کنند یا خیر. برخی تحقیقات نشان می‌دهند مکمل‌های روی ممکن است به کاهش رفتار تکانشی کمک کنند و مکمل‌های روغن ماهی نیز ممکن است علائم را بهبود بخشند، اما تحقیقات بیشتری لازم است. قبل از مصرف هرگونه داروی جدید بیش فعالی، حتی مکمل‌های بدون نسخه، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.

اجتناب از رنگ و نگهدارنده‌های خوراکی

برخی مطالعات نشان داده‌اند رنگ‌های خوراکی مصنوعی و مواد نگهدارنده شیمیایی مانند BHT و BHA می‌توانند در بعضی کودکان علائم بیش‌فعالی را تشدید کنند. این ترکیبات معمولاً در غذاهای فرآوری‌شده مانند چیپس، کره و آدامس یافت می‌شوند.

پیش از حذف هرگونه ماده غذایی از رژیم فرزندتان، حتماً با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید تا دچار کمبود تغذیه‌ای نشود.

فعالیت بدنی منظم و بازی در فضای باز

فعالیت بدنی منظم به افزایش سطح انتقال‌دهنده‌های عصبی دوپامین، نوراپی‌نفرین و سروتونین کمک می‌کند که تمرکز و توجه را بهبود می‌بخشد. فعالیت‌هایی مانند رقص، ژیمناستیک، هنرهای رزمی، اسکیت‌برد و ورزش‌های تیمی مناسب کودکان مبتلا به بیش فعالی هستند.

تشویق به بازی در فضای باز به مدت حداقل 30 دقیقه در روز نیز می‌تواند به کاهش علائم بیش فعالی کمک کند؛ مطالعات نشان داده‌اند زمان گذراندن در طبیعت اثرات مثبتی بر کودکان مبتلا به بیش فعالی دارد.

مدیتیشن، یوگا و تای‌چی

مدیتیشن به‌عنوان یک تکنیک ذهن‌آگاهی، به افراد مبتلا به ADHD کمک می‌کند تمرکز خود را بهبود بخشند، اضطراب را کاهش دهند و کنترل بیشتری بر افکار و احساسات خود پیدا کنند. با تمرین مداوم، افراد مهارت‌های تنظیم هیجانی خود را تقویت می‌کنند و در لحظه حال بیشتر حضور دارند.

انجام منظم یوگا یا تای‌چی نیز می‌تواند به کودکان کمک کند آرام شوند و نظم و انضباط بیاموزند؛ حرکات آرام و تمرکز بر تنفس، اضطراب را کاهش می‌دهد و تمرکز را افزایش می‌دهد. در یکی از مطالعات، نوجوانانی که هفته‌ای دو بار در کلاس‌های تای‌چی شرکت کردند، رفتارهای هیجانی نامناسب کمتری نشان دادند.

مداخلات رفتاری برای خانه و مدرسه

یکی از بزرگترین نگرانی‌های والدین کودکان مبتلا به ADHD، موفقیت فرزندشان در مدرسه است. بسیاری از این موفقیت‌ها به برنامه‌ریزی بستگی دارد. منظم بودن مهارتی است که بسیاری از این کودکان با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند. جدول زیر چند راهکار عملی ارائه می‌دهد.

درمان مشکلاتی که اغلب با بیش فعالی همراه هستند

به‌عنوان بخشی از فرآیند تشخیص و درمان، پزشک یا متخصص سلامت روان باید مشخص کند که آیا مشکلات دیگری نیز همراه با ADHD وجود دارد که بر فرد تأثیر بگذارد و بتواند مسئول بروز علائم باشد یا خیر.

اغلب، علائم ADHD ممکن است با سایر اختلالات هم‌پوشانی داشته باشد. یکی از چالش‌های متخصصین، تشخیص این موضوع است که آیا یک علامت خاص ناشی از بیش فعالی است، یک اختلال متفاوت، یا حتی هر دو اختلال به‌طور همزمان مسبب آن هستند. برای برخی بیماران، این هم‌پوشانی، تشخیص‌های چندگانه را ضروری می‌کند.

برای به‌دست آوردن اطلاعات درباره علائم و غربالگری اختلالات دیگر، اغلب از مصاحبه‌ها و پرسشنامه‌هایی از بیمار، خانواده و معلمان (در مورد کودکان) استفاده می‌شود.

تصمیم‌گیری درباره اینکه کدام اختلال باید ابتدا درمان شود، به مشکلاتی بستگی دارد که آن علائم در زندگی فرد ایجاد می‌کنند. پزشکان با بیمار و اعضای خانواده او، به‌ویژه با کودکان، همکاری می‌کنند تا برنامه درمانی جامعی متناسب با هر فرد بسازند. این برنامه‌ها باید حداقل سالانه بررسی شوند تا اطمینان حاصل شود گزینه‌های درمانی هنوز مؤثر هستند و در صورت لزوم دوباره تنظیم می‌شوند.

در بسیاری از موارد، وقتی فردی هم بیش فعالی و هم یک بیماری همزمان دیگر دارد، متخصص ممکن است ابتدا بیش فعالی را درمان کند؛ چون درمان اولیه ADHD می‌تواند استرس را کاهش دهد، توجه را بهبود بخشد و توانایی فرد برای مقابله با علائم بیماری همراه را افزایش دهد.

عوارض عدم درمان بیش فعالی

بیش فعالی درمان‌نشده می‌تواند اثرات جدی و بلندمدتی روی زندگی فرد بگذارد؛ این اثرات نه‌تنها بر روی خود فرد، بلکه بر خانواده، دوستان و محیط اجتماعی او نیز تأثیرگذار است. این عوارض در کودکی و بزرگسالی متفاوت است.

در کودکان

• مشکلات تحصیلی مانند عدم تمرکز، فراموشی تکالیف، نمره‌های پایین، افت تحصیلی و حتی ترک تحصیل
• مشکلات اجتماعی و ناتوانی در برقراری ارتباط با همسالان، احساس انزوا و کاهش عزت‌نفس
• مشکلات رفتاری از جمله رفتارهای تکانشی، پرخاشگری، لجبازی و بی‌قراری

در بزرگسالان

• مشکلات شغلی از جمله حفظ شغل، مدیریت زمان و روابط کاری
• افزایش خطر ابتلا به اختلالات روانی مانند اضطراب، افسردگی، سوءمصرف مواد و اختلالات خواب
• مشکلات جسمی مانند تصادفات رانندگی و شکستگی استخوان‌ها
• مشکلات در روابط کاری، زناشویی، خانوادگی و دوستی
• افزایش احتمال اعتیاد به مواد مخدر و الکل

تشخیص و درمان به‌موقع، بهترین راه پیشگیری از این عوارض بلندمدت است.

چطور می توان بیشترین بهره را از درمان برد؟

در ادامه چند استراتژی رفتاری برای کمک به مدیریت بیش فعالی فرزندتان و دریافت بهترین نتیجه از درمان آورده شده است.

در صورت رعایت قوانین، از او تعریف و تمجید کنید

کودکان مبتلا به ADHD اغلب بیشتر از سایر کودکان مورد انتقاد قرار می‌گیرند و انتظار آن را هم دارند؛ این موضوع می‌تواند بر عزت نفس آن‌ها تأثیر بگذارد. بعضی روزها ممکن است مجبور باشید به‌دنبال رفتار خوب در آن‌ها بگردید؛ باید حداقل پنج برابر بیشتر از انتقاد از رفتار بد، رفتار خوب را تحسین کنید.

دستورالعمل‌ها یا دستورات عملی بدهید

برای جلب توجه کودکتان، با او تماس چشمی برقرار کنید یا به آرامی بازو یا شانه‌اش را لمس کنید. به‌جای چندین دستورالعمل یا جملات طولانی، دستورات کوتاهی بدهید که به اصل مطلب اشاره کنند.

عادات سالم ایجاد کنید

اگر کودک شما داروی بیش فعالی مصرف می‌کند، مطمئن شوید که طبق تجویز مصرف می‌کند و در صورت بروز مشکل با تیم مراقبت‌های بهداشتی او تماس بگیرید. مطمئن شوید که به‌اندازه کافی می‌خوابد، رژیم غذایی متعادلی دارد و ورزش منظم انجام می‌دهد؛ این عادات سالم به کودک شما کمک می‌کند بهترین احساس را داشته باشد و علائمش کاهش یابد.

در مورد تکالیف و کارهای خانه، روال ایجاد کنید

با هم همکاری کنید تا یک چک‌لیست از کارهای روزانه تهیه کنید. فرزندتان را تشویق کنید از یک برنامه‌ریز روزانه استفاده کند تا از تمام تکالیف درسی خود آگاه باشد. برای انجام تکالیف زمان و مکان مشخصی داشته باشید و برای یادآوری از تایمر استفاده کنید. از حرکات بدنی بین وظایف یا استفاده از فیجت‌ها برای استراحت او کمک بگیرید.

به فرزندتان در ایجاد روابط و مهارت‌های اجتماعی کمک کنید

برای رفتاری که می‌خواهید در فرزندتان ببینید الگوی خوبی باشید. سه تا پنج روز در هفته، زمانی خاص را با فرزندتان بدون درگیری و استفاده از صفحه نمایش بگذرانید تا به حفظ رابطه محکم والد و فرزند کمک کند. به فرزندتان کمک کنید حداقل یک دوستی نزدیک ایجاد کند.

اهدافی قابل دستیابی تعیین کنید

اهداف بلندپروازانه می‌توانند با ایجاد زمینه شکست، هرگونه درمان سلامت روان را از مسیر خارج کنند. تعیین اهداف واقع‌بینانه و کمک گرفتن از متخصص برای مدیریت انتظارات، بسیار مهم است.

به خودتان کمی لطف کنید

درمان ADHD یک مسیر ثابت نیست؛ روزهایی وجود خواهد داشت که علائم فرزندتان شعله‌ور می‌شوند. به‌دلیل یک روز، هفته یا ماه بد دلسرد نشوید و از درمان دست نکشید؛ در صورت بروز این مشکلات، حتماً با متخصص صحبت کنید.

با دیگران ارتباط برقرار کنید

حمایت جامعه، چه به معنای تکیه بر دوستان و خانواده یا عضویت در یک گروه حمایتی، برای افرادی که تحت درمان بیش فعالی هستند بسیار ارزشمند است.

داروی متفاوتی را امتحان کنید

یافتن داروی مناسب می‌تواند درمان را مؤثرتر کند، زیرا ممکن است علائم را تسکین دهد و رفتاردرمانی را آسان‌تر کند. یافتن داروی مناسب گاهی زمان‌بر است.

درمان مداوم مهم است

کودک شما باید در حین درمان به‌طور منظم به متخصص مراجعه کند؛ اگر علائم بهتر و پایدار باشند، معمولاً هر 3 تا 6 ماه یک‌بار ویزیت می‌شود. اگر فرزندتان عوارض جانبی دارویی داشت یا علائمش با درمان فعلی بهتر نشد، مجدداً به متخصص مراجعه کنید.

آماده شدن برای ویزیت

درمان مؤثر برای ADHD کودک اغلب شامل چندین روش است؛ این موارد می‌تواند شامل دارو، یک یا چند نوع درمان، و همچنین اقدامات رفتاری باشد که می‌توانید به‌عنوان والدین در عمل انجام دهید. دریافت درمان مناسب می‌تواند به کودک شما کمک کند علائم ADHD خود را مدیریت کرده و احساس بهتری داشته باشد.

احتمالاً ابتدا با پزشک عمومی خود صحبت خواهید کرد. بسته به نتایج ارزیابی اولیه، او ممکن است شما را به متخصصانی مانند روانشناس، روانپزشک یا سایر متخصصان سلامت روان ارجاع دهد.

کارهایی که باید انجام دهید

برای آماده شدن برای ویزیت، فهرستی از موارد زیر تهیه کنید:

• هرگونه علائمی که داشته‌اید و مشکلاتی که ایجاد کرده‌اند، مانند مشکل در محل کار، مدرسه یا روابط
• اطلاعات شخصی مهم، از جمله هرگونه استرس زیاد یا تغییرات اخیر زندگی
• تمام داروهایی که مصرف می‌کنید، از جمله ویتامین‌ها، گیاهان دارویی یا مکمل‌ها و دوز آن‌ها؛ همچنین میزان کافئین و الکل مصرفی و مصرف احتمالی مواد مخدر تفریحی
• سوالاتی که باید از پزشک خود بپرسید
• در صورت وجود، هرگونه نتایج معاینه و آزمایش‌های قبلی

سوالات مهمی که باید از پزشک خود بپرسید عبارت‌اند از:

• علل احتمالی علائم من چیست؟
• به چه آزمایش‌هایی نیاز دارم؟
• چه درمان‌هایی وجود دارد و کدام را توصیه می‌کنید؟
• جایگزین‌های روش درمانی‌ای که پیشنهاد می‌کنید چیست؟
• من مشکلات سلامتی دیگری هم دارم؛ چگونه می‌توانم همه آن‌ها را به بهترین شکل مدیریت کنم؟
• آیا باید به روانپزشک یا روانشناس مراجعه کنم؟
• آیا جایگزین رایج‌تری برای دارویی که تجویز می‌کنید وجود دارد؟
• چه نوع عوارض جانبی را می‌توانم از دارو انتظار داشته باشم؟
• آیا مطالب چاپی وجود دارد که بتوانم داشته باشم؟ چه وب‌سایت‌هایی را توصیه می‌کنید؟

هر زمان که چیزی را نفهمیدید، از پرسیدن سوال دریغ نکنید.

کارهایی که پزشک انجام می‌دهد

آماده پاسخگویی به سوالاتی باشید که پزشک ممکن است بپرسد، مانند:

• برای اولین بار چه زمانی در تمرکز، توجه یا نشستن مشکل داشتید؟
• آیا علائم شما مداوم یا گاه‌به‌گاه بوده است؟
• کدام علائم شما را بیشتر آزار می‌دهد و چه مشکلاتی برایتان ایجاد می‌کنند؟
• علائم شما چقدر شدید است؟
• در چه محیط‌هایی متوجه علائم شده‌اید: در خانه، محل کار یا موقعیت‌های دیگر؟
• کودکی شما چگونه بود؟ آیا در اجتماع و مدرسه مشکلاتی داشتید؟
• عملکرد تحصیلی و کاری فعلی و گذشته شما چگونه است؟
• ساعات و الگوهای خواب شما چگونه است؟ به نظرتان چه چیزی علائم شما را بدتر می‌کند؟
• چه چیزی علائم شما را بهبود می‌بخشد؟
• چه داروهایی مصرف می‌کنید؟
• آیا کافئین مصرف می‌کنید؟
• آیا الکل می‌نوشید یا از مواد مخدر تفریحی استفاده می‌کنید؟

پزشک یا متخصص سلامت روان شما بر اساس پاسخ‌ها، علائم و نیازهای شما سؤالات دیگری خواهد پرسید. پیش‌بینی سؤالات به شما کمک می‌کند از وقت خود با پزشک نهایت استفاده را ببرید.

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره اینکه چه درمانی ممکن است برای کودک شما بهتر باشد، با پزشک کودک خود صحبت کنید. برخی از سوالات شما ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• آیا دارو، درمان یا هر دوی آن‌ها به کودک من کمک می‌کنند؟
• داروی محرک یا داروی غیرمحرک، کدام را برای فرزند من توصیه می‌کنید؟
• برای چه عوارضی از دارو باید حساس باشم؟