اختلالات گفتار و زبان فیزیوتراپی اختلال بلع - تمرینات کاربردی
اختلال بلع که به آن دیسفاژی گفته میشود، ناشی از ضعف یا ناهماهنگی عضلات و اعصاب دخیل در فرایند پیچیده بلع است و میتواند خطر ورود غذا و مایعات به ریه (آسپیراسیون) را افزایش دهد. فیزیوتراپی نقش مهمی در تقویت عضلات حیاتی دخیل در بلع (مانند زبان، فک و عضلات حنجره) و همچنین بهبود وضعیت بدن هنگام غذا خوردن ایفا میکند. هدف نهایی این درمانها، ایمنتر کردن بلع، کاهش خطر عوارض جدی مانند ذاتالریه و بهبود کیفیت زندگی و تغذیه بیمار است. در این مطلب روشهای توصیهشده توسط گفتاردرمانگر برای بلع راحتتر و ایمنتر را مورد بررسی قرار میدهیم. با ما همراه باشید.
تمرینات تقویت زبان در فیزیوتراپی اختلال بلع
تمرینات تقویت زبان میتوانند به بهبود بلع کمک کنند. تمرین مداوم این حرکات به افزایش قدرت و تحرک زبان کمک میکنند. این امر، بهویژه زمانی که همراه با سایر انواع تمرینات بلع استفاده شود، توانایی بیمار را در بلعیدن بهبود میبخشد.
قبل از بلعیدن، غذا را میجویم تا به اندازه، شکل و غلظتی برسد که قابل بلعیدن باشد. هنگام بلع، این مواد از دهان عبور میکنند و وارد بخشی از گلو به نام حلق میشوند. از آنجا، غذای جویدهشده قبل از ورود به معده و بقیه دستگاه گوارش، از لوله بلندی به نام مری عبور میکند.
این حرکت مستلزم مجموعهای از اقدامات هماهنگ عضلات در طول این مسیر است. اگر چیزی درست کار نکند، میتواند منجر به مشکلات بلع شود. ضعف عضلانی در این نواحی میتواند بلع صحیح را دشوار کند. تمرینات بلع میتوانند قدرت، تحرک و کنترل این عضلات را افزایش دهند و به مرور زمان، به شما کمک کنند تا دوباره بهطور عادی غذا را ببلعید. گفتاردرمانی میتواند به درمان این مشکل کمک کند.
گفتاردرمانگر تمرینات خاصی را برای بهبود وضعیت شمل تجویز میکند. تمرینات دقیق به نوع مشکل بلع بستگی دارند.
بهعنوان مثال، فرض کنید در مرحله اول بلع (قبل از اینکه غذا از دهان خارج شود) مشکل دارید؛ در این صورت، کار کردن روی عضلات این ناحیه مانند گونهها، زبان و لبها برای شما مفید خواهد بود. در این مورد، تمرینات زبان بسیار کمککننده هستند. بهطور خاص، تمرینات تقویت زبان به شما کمک میکنند تا غذا را در داخل دهان جابهجا کرده و مواد را به سمت حلق هدایت کنید. اگر مشکل شما در مراحل بعدی بلع باشد، درمانگر ممکن است تمرینات متفاوتی را توصیه کند.
کاربرد فیزیوتراپی اختلال بلع
افراد مبتلا به دیسفاژی به تمرینات تقویت زبان نیاز دارند. دیسفاژی میتواند منجر به آسپیراسیون شود؛ یعنی غذا یا مواد دیگر بهطور تصادفی وارد مجاری تنفسی یا ریهها میشوند. این مسئله خطرناک است؛ زیرا میتواند منجر به ذاتالریه (پنومونی) و مشکلات دیگر شود. دیسفاژی نیاز به تشخیص و درمان فوری دارد.
پزشک و گفتاردرمانگر شما تمرینات بلع مانند تقویت زبان را در طول برنامه درمانی تجویز میکنند. این تمرینات ممکن است در کنار درمانهای دیگر مانند تغییر رژیم غذایی، تغییر وضعیت بدن هنگام غذا خوردن، دارو یا جراحی توصیه شوند. با گذشت زمان، این تمرینات عضلات بلع شما را تقویت میکنند و خطر آسپیراسیون را کاهش میدهند.
بیماریهای مختلفی میتوانند منجر به مشکلات بلع شوند، ازجمله:
- سکته مغزی
- زوال عقل (دمنس)
- سرطان سر و گردن
- آسیب به سر
- بیماریهایی که بزاق را کاهش میدهند (مانند سندرم شوگرن)
- بیماری پارکینسون یا سایر مشکلات سیستم عصبی
- دیستروفیهای عضلانی
- انسداد در مری (مانند تومور یا تنگی مری)
- سابقه رادیوتراپی، شیمیدرمانی یا هر دو در ناحیه گردن یا گلو
آمادگی برای فیزیوتراپی
قبل از شروع، ممکن است نیاز به تغییر وضعیت بدن خود داشته باشید. گفتاردرمانگر دستورالعملهای خاصی را در این مورد به شما میدهد (مثلاً بهتر است خارج از تخت و در حالت نشسته باشید).
همچنین بهتر است عوامل حواسپرتی را از محیط حذف کنید؛ تلویزیون را خاموش کنید و زمانی تمرین کنید که ملاقاتکننده ندارید. این کار به شما اجازه میدهد کاملاً روی تمرینات تمرکز کنید.
در طول تمرینات چه اتفاقی میفتد؟
درمانگر تعداد و نحوه دقیق انجام هر حرکت را به شما میگوید. بهعنوان مثال، ممکن است از شما بخواهد تمرینات زیر را انجام دهید:
- مقاومت زبان: زبان خود را تا جایی که میتوانید بیرون بیاورید. یک شیء صاف مانند قاشق یا چوب مخصوص معاینه زبان را روی زبان خود قرار دهید. با قاشق به زبان فشار بیاورید و همزمان با نوک زبان به سمت بالا (خلاف جهت قاشق) فشار وارد کنید. ۲ ثانیه نگه دارید. این حرکت را ۵ بار تکرار کنید.
- مقاومت معکوس: تمرین بالا را تکرار کنید، اما این بار قاشق را زیر زبان قرار دهید و با زبان به سمت پایین فشار بیاورید.
- حرکت جانبی: زبان را تا جایی که ممکن است به گوشه دهان ببرید و همزمان به قاشقی که در آن جهت قرار دارد فشار بیاورید. ۲ ثانیه نگه دارید، رها کنید و برای طرف دیگر تکرار کنید.
- جمع کردن زبان: نوک زبان را به بخش برجسته سقف دهان (درست پشت دندانهای جلو) بزنید. سپس زبان را تا جایی که میتوانید به سمت عقبِ دهان جمع کنید. چند ثانیه نگه دارید. این حرکت را ۵ بار تکرار کنید.
همچنین ممکن است تمرینات دیگری برای تقویت پایه زبان و بهبود بلع تجویز شوند:
- بلع سوپر-سوپراگلوتیک: نفس بکشید و نفس خود را خیلی محکم نگه دارید. حالتی شبیه به زور زدن (مانند زمان دفع مدفوع) ایجاد کنید. در حالی که نفس خود را حبس کردهاید و فشار میآورید، عمل بلع را انجام دهید. چند بار تکرار کنید.
- تظاهر به غرغره کردن: در حالی که زبان را تا حد ممکن به عقب کشیدهاید، ادای غرغره کردن را در بیاورید.
- تظاهر به خمیازه: در حالی که زبان را به سمت عقب منقبض کردهاید، ادای خمیازه کشیدن را در بیاورید.
- بلع سخت: یک بلع معمولی انجام دهید اما تمام عضلات بلع را تا جایی که میتوانید محکم منقبض کنید. تصور کنید میخواهید یک ویتامین بزرگ را بدون آب قورت دهید.
بعد از تمرینات فیزیوتراپی چه اتفاقی میفتد؟
بلافاصله پس از تمرین، میتوانید فعالیتهای عادی خود را از سر بگیرید. بهتر است زمان و نوع تمرینات خود را یادداشت کنید. این کار به شما کمک میکند طبق برنامه پیش بروید و بازخورد خوبی به درمانگرتان بدهید.
ممکن است چند هفته طول بکشد تا متوجه بهبود در بلع خود شوید. تیم پزشکی با بررسیهای دورهای (مانند آندوسکوپی بلع یا تست بلع باریم) پیشرفت شما را مورد ارزیابی قرار میدهد. با بهبود توانایی بلع، پزشک ممکن است اجازه دهد دوباره غذاهای متنوعتری بخورید که این امر کیفیت زندگی و تغذیه شما را بهبود میبخشد.
تمرینات را دقیقاً طبق تجویز انجام دهید؛ نادیده گرفتن جلسات تمرینی میتواند سرعت بهبودی شما را کاهش دهد.
جمعبندی
اختلال بلع، وضعیتی است که میتواند کیفیت زندگی و ایمنی تغذیه فرد را به خطر اندازد و معمولاً بهدلیل ضعف یا عدم هماهنگی عضلات دخیل در فرایند بلع رخ میدهد. رویکردهای توانبخشی شامل ترکیبی از تکنیکهای جبرانی و تمرینات مستقیم هستند. تمریناتی مانند مانور مندلسون، تمرین شیکر و تمرینات مقاومتی زبان، با هدف تقویت عضلات دهان، زبان، فک و حنجره برای بهبود مکانیک بلع اجرا میشوند. علاوهبراین، اصلاح وضعیت بدن هنگام غذا خوردن نیز برای کاهش خطر ورود غذا به ریهها (آسپیراسیون) حیاتی است. این برنامه درمانی باید کاملاً فردیسازی شده و برای اطمینان از ایمنی و اثربخشی تحت نظارت متخصص انجام شود. بنابراین اگر به اختلال بلع مبتلا هستید، جهت دریافت مشاوره رایگان یا دریافت نوبت ویزیت با کارشناسان ما تماس بگیرید.
منابع
