آیا من MS دارم؟ راهنمای کامل تست ام اس در خانه

تست ام اس در خانه نمی‌تواند ام‌اس را تشخیص بدهد. کاری که از آن برمی‌آید این است که علائم مشکوک را دقیق ببینید و ثبت کنید و بفهمید کدام‌یک ارزش مراجعه‌ی زودهنگام به متخصص مغز و اعصاب را دارد. تشخیص قطعی با معاینه‌ی عصبی، MRI و در برخی موارد آزمایش مایع نخاع یا بررسی عصب بینایی انجام می‌شود.

در این راهنما می‌بینید پرسشنامه‌های آنلاین چه چیزی را نشان می‌دهند و چه چیزی را نه، هر گروه از علائم ام‌اس چه نشانه ظاهری‌ای دارد و کدام بیماری‌ها شبیه آن‌اند. همچنین مراحل تشخیص پزشک و موقعیت‌هایی که نباید منتظر ماند توضیح داده شده است.

آیا تشخیص ام اس در خانه امکان‌پذیر است؟

خیر. تشخیص ام اس در خانه ممکن نیست، چون هیچ علامت یا آزمایش منفردی بیماری ام‌اس را اثبات نمی‌کند. پزشک باید شرح حال، معاینه‌ی عصبی و تصویربرداری را کنار هم بگذارد و بیماری‌های مشابه را رد کند. حتی اگر کیتی با نام آزمایش ام اس در خانه ببینید، پایه‌ی علمی ندارد، چون هیچ آزمایش خون یا ادراری به‌تنهایی ام‌اس را تشخیص نمی‌دهد.

این به معنای بی‌فایده بودن مشاهده‌ی علائم نیست. هرچه علائم دقیق‌تر ثبت شده باشد، پزشک سریع‌تر به مسیر درست می‌رسد. شروع زودهنگام درمان هم به کاهش ناتوانی در درازمدت کمک می‌کند.

تست ام اس انلاین رایگان: چه چیزی را می‌سنجد و چه چیزی را نه؟

پرسشنامه‌های رایج در اینترنت فهرستی از علائم مثل خستگی، گزگز، تاری دید، مشکل تعادل و مشکل مثانه را مرور می‌کنند و می‌پرسند هرکدام را چند وقت یک‌بار تجربه می‌کنید. خروجی‌شان در بهترین حالت این توصیه است که به پزشک مراجعه کنید. پرسشنامه‌های تخصصی ام‌اس هم بیشتر برای پایش وضعیت بیمارانِ تشخیص‌داده‌شده به کار می‌روند، نه برای تشخیص.

یک تست ام اس انلاین نه عصب‌های شما را معاینه می‌کند و نه MRI می‌گیرد. به همین دلیل نمی‌تواند ام‌اس را از کمبود ویتامین B12، اضطراب یا فشار روی عصب جدا کند. هر تست ام اس آنلاین در خانه که با چند کلیک برایتان «درصد ابتلا» محاسبه کند، ادعایی فراتر از توان علمی خودش دارد.

اگر از پرسشنامه‌ای استفاده می‌کنید، آن را مثل یک یادآور ببینید. پاسخ «بله» به چند علامت یعنی وقت یادداشت‌برداری و نوبت‌گرفتن رسیده است. نتیجه‌ی «کم‌خطر» هم دلیل کافی برای نادیده‌گرفتن علامتی نیست که ماندگار شده است.

علائم ام اس که باید به دنیالشان باشید چه شکلی است ؟

فهرست کامل‌تر را در راهنمای علائم ام اس ببینید. اینجا روی الگوهایی تمرکز می‌کنیم که ثبتشان در خانه به پزشک کمک می‌کند.

سندرم جداشده بالینی

سندرم جداشده بالینی (Clinically Isolated Syndrome) باعث علائم عصبی می‌شود که حدود 24 ساعت یا بیشتر طول می‌کشند و بعد هم ناپدید می‌شوند. اما در بعضی‌ها، علائم ممکن است بسیار ظریف باشند و به‌تدریج ظاهر شوند. در چنین شرایطی، افراد دچار تغییر در بینایی، بی‌حسی، گزگز و ضعف می‌شوند.

خستگی و تغییر سطح انرژی

خستگی از شایع‌ترین علائم ام‌اس است و گاهی همان اوایل بیماری ظاهر می‌شود. این خستگی با کم‌خوابی عادی فرق دارد. بعد از کاری کوتاه یا چند دقیقه راه رفتن سراغتان می‌آید، اغلب با استراحت معمولی جبران نمی‌شود و در هوای گرم بدتر می‌شود.

تغییر در حواس فیزیکی: بی‌حسی، گزگز و ضعف

بی‌حسی، سوزن‌سوزن شدن و ضعف از رایج‌ترین نشانه‌های تغییر در حس‌های بدن‌اند. گاهی دردی بی‌دلیل هم همراهشان است. معمولاً یک دست، یک پا یا یک سمت بدن را درگیر می‌کنند و ممکن است بیایند و بروند. افتادن اشیا از دست یا گیرکردن پا هنگام راه رفتن از نمونه‌های روزمره‌ی آن است.

مشکلا بینایی: تاری دید و درد هنگام حرکت چشم

تغییر بینایی، از تاری تا کاهش دید، در ام‌اس معمولاً یک چشم را در هر نوبت درگیر می‌کند. اگر با درد هنگام حرکت چشم همراه باشد، ممکن است نشانه‌ی التهاب عصب بینایی (نوریت اپتیک) باشد. علائم بینایی گاهی پیش از بهبود بدتر می‌شوند و ممکن است بهبود کامل یا ناقص باشد. اگر این علائم ناگهانی شروع شد، هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید، چون در برخی موارد درمان وجود دارد.

مشکل در تعادل و راه رفتن

زمین‌خوردن مکرر، احساس ناپایداری و ناهماهنگی حرکات دست‌وپا از نشانه‌های درگیری مسیرهای حرکتی و تعادلی‌اند. برخی افراد ضعف دست‌وپا هم دارند. اگر راه رفتن روی خط مستقیم یا بالا رفتن از پله نسبت به چند ماه پیش برایتان سخت‌تر شده، این تغییر را با تاریخ ثبت کنید. برخی افراد نیز دچار سفتی یا گرفتگی عضلانی، به‌ویژه در پاها، می‌شوند که راه رفتن را سنگین‌تر می‌کند.

مثانه، روده و عملکرد جنسی

با پیشرفت بیماری، بعضی افراد با نیاز ناگهانی و مکرر به دفع ادرار، اختلال در تخلیه‌ی مثانه، یبوست یا بی‌اختیاری روبه‌رو می‌شوند. اختلال عملکرد جنسی، از کاهش میل و تغییر احساس تا مشکل ارگاسم یا انزال، هم می‌تواند بخشی از تصویر بیماری باشد.

تغییرات در عملکرد مغز

افراد مبتلا به ام‌اس ممکن است به مه مغزی، حواس‌پرتی، افسردگی یا احساس کندی دچار شوند. چه‌بسا در انجام کارهای اولیه خودشان هم مشکل داشته باشند.

گفتار و بلع

گفتار نامفهوم یا کند و مشکل در بلع از علائم دهانی ام‌اس‌اند و با پیشرفت بیماری شایع‌تر می‌شوند.

آغوش ام‌اس، شوک الکتریکی گردن و حساسیت به گرما

«آغوش ام‌اس» حس فشرده‌شدن و سفتی دور سینه یا شکم است و دردهای بی‌دلیل قفسه‌ی سینه یا دنده‌ها هم گاهی بخشی از آن است. نشانه‌ی دیگر، احساس شوک الکتریکی است که هنگام خم‌کردن گردن به پشت و اندام‌ها حس می شود. حساسیت به گرما هم علامت شناخته‌شده‌ای است: در حمام داغ، تب یا ورزش، علائم موقتاً بدتر می‌شوند و با خنک‌شدن بدن معمولاً ظرف مدت کوتاهی به حالت عادیبرمی‌گردند. این وضعیت حمله‌ی تازه محسوب نمی‌شود.

یک دوره‌ی علائم یا یک الگو؟

ممکن است نخستین دوره‌ی علائم عصبی حدود 24 ساعت یا بیشتر طول بکشد و بعد محو شود. به این وضعیت سندرم جداشده‌ی بالینی (CIS) می‌گویند. بعضی افراد هرگز دوره‌ی دوم را تجربه نمی‌کنند، اما برخی بعدها به ام‌اس تشخیص داده می‌شوند.

متن انگلیسی: Relapsing-remitting MS (RRMS) is the most common MS disease course.

ترجمه فارسی: ام‌اس عودکننده-فروکش‌کننده (RRMS) شایع‌ترین سیر بیماری است و حدود 85 درصد افراد در زمان تشخیص اولیه با همین سیر روبه‌رو می‌شوند.

(حمله‌ها معمولاً چند روز تا چند هفته طول می‌کشند و بعد بهبودی کامل یا نسبی رخ می‌دهد.)

به نقل از سایت وزارت امور کهنه‌سربازان آمریکا (VA)

اما همه‌ی ام‌اس‌ها با حمله‌ی ناگهانی شروع نمی‌شوند. در ام اس پیشرونده‌ی اولیه ضعف و مشکل حرکتی آهسته و بدون دوره‌ی بهبود از ابتدا بدتر می‌شود. پس تدریجی‌بودن علائم، ام‌اس را رد نمی‌کند.

هیچ علامتی به‌تنهایی ام‌اس را نشان نمی‌دهد و آنچه نگرانی را بالا می‌برد، الگوست. چند علامت در فاصله‌ی نزدیک، تکرار آن‌ها، ماندن بیش از 24 ساعت و درگیری یک سمت بدن یا یک چشم همان الگوست.

علائم ام‌اس در مردها

بیشتر علائم ام‌اس هم در مردان و هم زنان دیده می‌شوند، اما بعضی علائم، مانند اختلال در نعوظ و انزال، مختص مردان هستند.

مردان بیشتر به مشکلات حرکتی، مانند مشکل در حفظ تعادل یا راه رفتن دچار می‌شوند. پیشرفت سریع نوع عودکننده فروکش‌کننده ام‌اس (Relapsing-Remitting MS) هم در مردان شایع‌تر است. 

علائم ام‌اس در زن‌ها

ام‌اس در زنان شایع‌تر از مردان است. احتمال بروز علائم چشمی، مانند التهاب عصب بینایی (Optic Neuritis) هم در زنان بیشتر از مردان است.

ام‌اس روی سیستم عصبی تأثیر می‌گذارد، اما ممکن است بر عملکرد جنسی هم تأثیر بگذارد. این امر بر توانایی فرد برای آمادگی، احساس برانگیختگی یا ارگاسم هم تأثیر خواهد گذاشت.

در مطالعه‌ای که سال 2018 انجام شد، زنان مبتلا به این بیماری، قاعدگی‌های نامنظم‌تر و علائم سندرم پیش از قاعدگی بیشتری نسبت به سایر زنان داشتند. 

بیماری‌هایی که شبیه ام اس‌اند

یکی از دلایل اصلی که تشخیص ام اس در خانه خطرناک است، شباهت علائم آن به چند بیماری شایع‌تر است. گزگز و خستگی ممکن است ربطی به ام‌اس نداشته باشند.

متن انگلیسی: Many conditions share symptoms with multiple sclerosis (MS), which can lead to misdiagnosis.

ترجمه فارسی: بسیاری از بیماری‌ها علائمی شبیه ام‌اس دارند و همین می‌تواند به تشخیص اشتباه منجر شود.

(در پژوهشی که این منبع مرور می‌کند، میگرن، اسپوندیلوپاتی و نوروپاتی از مواردی بودند که بیشتر به‌جای ام‌اس تشخیص داده شده‌اند.)

به نقل از سایت Medical News Today

جدول بالا جایگزین آزمایش نیست و فقط نشان می‌دهد چرا یک علامت به‌تنهایی کافی نیست.

تست ام اس در خانه در عمل: دفتر ثبت علائم

اگر فکر می‌کنید ممکن است به ام‌اس یا بیماری عصبی دیگری دچار باشید، مفیدترین کار در خانه نوشتن است. این موارد را یادداشت کنید:

• علامت و زمان وقوع: هر علامت را با تاریخ و ساعت شروع بنویسید تا مشخص شود بیش از 24 ساعت ماندگار بوده یا زودگذر.
• اولین بار: اولین باری را که چنین علامتی را به یاد می‌آورید ثبت کنید، حتی اگر آن زمان مهم به نظر نمی‌رسید؛ پزشک گاهی از همین سرنخ قدیمی به دوره‌ی اول بیماری می‌رسد.
• فراوانی و شدت: شدت را روی مقیاس 1 تا 10 و دفعات را در هفته بنویسید تا تغییرشان قابل مقایسه باشد.
• تغییر در طول زمان: اگر علامتی جابه‌جا شد، کم‌رنگ شد یا علامت تازه‌ای جایش را گرفت، همان را با تاریخ بنویسید؛ تغییر الگو برای پزشک مهم‌تر از یک عدد است.
• عوامل بدتر و بهتر‌کننده: گرما، حمام داغ، ورزش، بی‌خوابی و استرس را کنار علامت بنویسید؛ اگر با خنک‌شدن بدن ظرف مدتی کوتاه بهتر شد، حتماً بگویید.
• تأثیر بر زندگی روزمره: بنویسید کدام کار، مثل نوشتن، پله‌رفتن یا رانندگی، سخت‌تر شده است؛ این اطلاعات شدت مشکل را بهتر از توصیف کلی نشان می‌دهد.

هنگام مراجعه، این اطلاعات را هم همراه داشته باشید:

• سابقه‌ی پزشکی خودتان: بیماری‌ها، جراحی‌ها و نتایج آزمایش یا MRI قبلی را بیاورید تا پزشک آزمایش تکراری نخواهد.
• سابقه‌ی خانوادگی: اگر کسی از نزدیکانتان ام‌اس یا بیماری خودایمنی دارد، بگویید.
• داروها و مکمل‌ها: فهرست داروهای مصرفی و مکمل‌ها را همراه ببرید، چون بعضی داروها خودشان علائم عصبی ایجاد می‌کنند.

نمونه تست خودارزیابی ام اس درخانه

سؤال 1. آیا دچار بی‌حسی، گزگز یا احساس سوزن‌سوزن شدن شده‌اید که بیش از یک روز ادامه داشته باشد؟

علائمی را در بازوها، پاها، صورت، تنه، دست‌ها یا کف پا در نظر بگیرید که با فشار، آسیب‌دیدگی یا وضعیت بدن هنگام خواب قابل توضیح نباشند.

1. خیر، تقریباً چنین حالتی نداشته‌ام.

2. بله، اما کوتاه‌مدت بوده یا علت مشخصی داشته است.

3. بله، بیش از 24 ساعت ادامه داشته است.

4. بله، بیش از یک بار اتفاق افتاده یا ناحیه وسیعی از بدن را درگیر کرده است.

سؤال 2. آیا متوجه تغییراتی در بینایی یک چشم شده‌اید؛ مانند تاری دید، کم‌نور شدن دید یا درد هنگام حرکت چشم؟

نیاز معمول به عینک را در نظر نگیرید؛ مگر اینکه تغییر بینایی ناگهانی، دردناک یا یک‌طرفه بوده باشد.

1. خیر.

2. فقط تغییرات خفیف یا تدریجی در بینایی داشته‌ام.

3. بله، تغییر ناگهانی یا غیرمعمولی در بینایی یک چشم داشته‌ام.

4. بله، تغییر بینایی در یک چشم همراه با درد چشم یا کاهش درک رنگ‌ها داشته‌ام.

سؤال 3. آیا اخیراً دچار ضعف، احساس سنگینی یا ناهماهنگی حرکتی جدید در یکی از بازوها یا پاهای خود شده‌اید؟

به این موارد توجه کنید: آیا یک سمت بدن ضعیف‌تر احساس شده است؟ آیا وسایل از دستتان افتاده‌اند؟ آیا هنگام راه رفتن پایتان را روی زمین کشیده‌اید؟ یا در بستن دکمه لباس و بالا رفتن از پله‌ها مشکل داشته‌اید؟

1. خیر.

2. فقط پس از ورزش، آسیب‌دیدگی یا استفاده بیش از حد از عضلات چنین حالتی داشته‌ام.

3. بله، این حالت از چند ساعت تا چند روز ادامه داشته است.

4. بله، این مشکل بر راه رفتن، قدرت گرفتن اشیا یا فعالیت‌های روزمره‌ام تأثیر گذاشته است.

سؤال 4. آیا دچار اختلال تعادل، سرگیجه یا مشکل در راه رفتن شده‌اید که برای شما غیرمعمول باشد؟

مواردی مانند تلوتلو خوردن، احساس عدم تعادل، نیاز به تکیه‌گاه یا احساس ناپایداری بدن بدون علت مشخص را در نظر بگیرید.

1. خیر.

2. به‌ندرت اتفاق افتاده و خیلی زود برطرف شده است.

3. بله، بیش از یک بار اتفاق افتاده یا یک روز یا بیشتر ادامه داشته است.

4. بله، باعث زمین خوردن، نزدیک شدن به زمین خوردن یا اختلال در راه رفتن طبیعی شده است.

سؤال 5. آیا گرما، دوش آب گرم یا ورزش شدید باعث تشدید موقت علائم شما می‌شوند؟

برخی علائم عصبی ممکن است با افزایش دمای بدن شدیدتر شوند و پس از خنک شدن بدن بهبود پیدا کنند.

1. خیر، یا مطمئن نیستم.

2. شاید، اما شدت آن خفیف است.

3. بله، علائم من اغلب در مواجهه با گرما تشدید می‌شوند.

4. بله، گرما به‌وضوح باعث بروز یا تشدید مشکلات بینایی، ضعف، بی‌حسی یا خستگی شدید می‌شود.

سؤال 6. آیا دچار خستگی غیرمعمولی شده‌اید که با میزان خواب یا فعالیت بدنی شما تناسب نداشته باشد؟

خستگی‌ای را در نظر بگیرید که انجام کار، تحصیل، ورزش، مراقبت از دیگران یا فعالیت‌های معمول روزانه را برایتان دشوار می‌کند.

1. خیر.

2. گاهی اوقات، اما علت مشخصی برای آن وجود دارد.

3. بله، اغلب اتفاق می‌افتد.

4. بله، شدید است یا با علائم عصبی همراه می‌شود.

سؤال 7. آیا هم‌زمان با سایر علائم عصبی، دچار تغییراتی در عملکرد مثانه شده‌اید؟

نمونه‌هایی از این تغییرات عبارت‌اند از: احساس فوریت جدید برای ادرار کردن، تکرر ادرار، دشواری در شروع ادرار یا احساس تخلیه نشدن کامل مثانه.

1. خیر.

2. بله، اما به نظر می‌رسد با مصرف مایعات، کافئین یا یک مشکل شناخته‌شده مرتبط باشد.

3. بله، اخیراً دچار فوریت یا تکرر ادرار شده‌ام.

4. بله، تغییرات مثانه همراه با بی‌حسی، ضعف یا تغییر در نحوه راه رفتن اتفاق افتاده است.

سؤال 8. آیا علائم شما در دوره‌های جداگانه اتفاق افتاده‌اند و بین این دوره‌ها بهبودی نسبی یا کامل داشته‌اید؟

علائم ام‌اس اغلب به‌صورت دوره‌ای بروز می‌کنند؛ بااین‌حال، بسیاری از بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند علائمی ایجاد کنند که متناوب باشند و از بین بروند.

1. خیر، علائم من به‌صورت دوره‌ای اتفاق نیفتاده‌اند.

2. مطمئن نیستم.

3. بله، یک دوره از علائم بهبود پیدا کرده و بعداً علائم دوباره برگشته‌اند.

4. بله، چندین دوره علائم، نواحی یا عملکردهای متفاوتی از بدن را درگیر کرده‌اند.

سؤال 9. آیا تاکنون درباره این علائم با یک متخصص مراقبت‌های سلامت صحبت کرده‌اید یا تحت آزمایش‌های عصبی قرار گرفته‌اید؟

این بررسی‌ها ممکن است شامل معاینه عصبی، ام‌آر‌آی (MRI)، آزمایش مایع مغزی‌نخاعی، بررسی بینایی یا آزمایش خون برای رد سایر علل احتمالی باشند.

1. بله، ارزیابی شده‌ام و برنامه‌ای برای پیگیری وضعیت دارم.

2. بله، اما علائم من از زمان ارزیابی تغییر کرده‌اند.

3. خیر، هنوز به متخصص مراجعه نکرده‌ام.

4. خیر، و علائم من بر فعالیت‌های روزمره تأثیر گذاشته‌اند.

نتیجه آزمون چه معنایی دارد؟

هرچه تعداد پاسخ‌های مثبت و به‌ویژه علائم عصبی پایدار یا عودکننده بیشتر باشد، ضرورت بررسی دقیق‌تر وضعیت عصبی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بااین‌حال، این آزمون ابزار تشخیصی نیست و نمی‌تواند ابتلا به ام‌اس را تأیید یا رد کند.

تشخیص ام اس توسط پزشک: مراحل و معیارها

تشخیص با نورولوژیست است. او ابتدا سابقه‌ی پزشکی و علائم را بررسی می‌کند و در معاینه‌ی عصبی، نواحی احتمالی آسیب را شناسایی می‌کند. مهم‌ترین ابزار تصویربرداری است: MRI مغز و نخاع ضایعات ناشی از ام‌اس را نشان می‌دهد.

در موارد لازم، با ایجاد یک سوراخ کوچک در کمر مایع مغزی نخاعی نمونه‌برداری و بررسی می‌شود. اگر عصب بینایی مشکوک باشد، MRI عصب بینایی، پتانسیل‌های برانگیخته‌ی بینایی یا OCT هم می‌تواند به کار برود. آزمایش خون هم ام‌اس را تأیید نمی‌کند، اما بیماری‌های مشابه را کنار می‌گذارد؛ توضیح بیشتر در مطلب آیا تشخیص ام اس با آزمایش خون ممکن است؟ آمده است.

اگر پزشک به ام‌اس مشکوک شود، آزمایش‌ها را بر پایه‌ی علائم می‌چیند و تغییر علائم را در طول زمان پی می‌گیرد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟

فوراً (اورژانس 115): اگر ناگهان یک سمت صورت یا بدن ضعیف یا بی‌حس شد، گفتارتان مختل شد یا بینایی‌تان به شدت افت کرد، منتظر نمانید. این نشانه‌ها می‌تواند سکته باشد و ربطی به ام‌اس ندارد.

در چند روز آینده: علامت عصبی تازه‌ای که بیش از 24 ساعت ماندگار شده، درد هنگام حرکت چشم همراه با تاری دید و چند علامت هم‌زمان مثل خستگی، تاری دید و گزگز، دلیل نوبت‌گرفتن از نورولوژیست‌اند.

پایش و بررسی عمومی: گزگز یا خستگی خفیف و زودگذر را یادداشت کنید و با پزشک عمومی در میان بگذارید. بررسی کمبود ویتامین‌ها، تیروئید و استرس پیش از هر چیز منطقی است.

اگر ام‌اس تشخیص داده شده یا مشکوک است و علائم مدام بدتر می‌شوند، به درمان پاسخ نمی‌دهند، عارضه‌ی دارویی دارید یا بعد از یک «تشخیص خانگی» تأییدنشده علائم عصبی‌تان تشدید شده، نوبت زودتر بگیرید.

بعد از تشخیص: توانبخشی چه کمکی می‌کند؟

توانبخشی ام‌اس را درمان نمی‌کند، اما به مدیریت اثرات آن در زندگی روزمره کمک می‌کند. در کار درمانی برای بیماران ام اس روی انجام کارهای روزمره، صرفه‌جویی در انرژی و سازگاری محیط کار می‌شود.

اگر گفتار یا بلع درگیر شده باشد، گفتاردرمانی برنامه‌ی تمرینی مخصوص آن را می‌چیند. تیم چندرشته‌ای رسش این خدمات را برای بزرگسالان و کودکان در یک مجموعه ارائه می‌کند.

کلام آخر

شنیدن نام ام‌اس ممکن است نگران‌تان کند، اما علائم آن با بیماری‌های شایع‌تر هم‌پوشانی دارد. تنها یک علامت، به معنای ابتلا به این بیماری نیست. بهترین کار در خانه این است که علائم را دقیق ثبت کنید و اگر الگوی نگران‌کننده‌ای دیدید، به نورولوژیست مراجعه کنید. تجربه‌ی خودتان از مواجهه با علائم ام‌اس را در بخش نظرات با دیگر خوانندگان در میان بگذارید.