اختلالات یادگیری اختلال خواندن یا دیسلکسیا در کودکان - علائم و نحوه درمان
اختلال خواندن یا دیسلکسیا چیست؟
دیسلکسیا یا اختلال خواندن نوعی اختلال یادگیری است که هم کودکان و هم بزرگسالان به آن مبتلا میشوند. علائم آن با افزایش سن تغییر میکنند و شدت آنها نیز میتواند متفاوت باشد. بهطور کلی، افراد مبتلا به خوانش پریشی در تقسیم کلمات به صداهای ساده مشکل دارند. آنها در یادگیری نحوه ارتباط اصوات با حروف و کلمات تلاش میکنند که این مسئله منجر به کندخوانی و درک مطلب ضعیف میشود.
اختلال خواندن اغلب بهعنوان یک ناتوانی در خواندن شناخته میشود. این مسئله اغلب در کودکی به هنگام آشکار شدن مشکلات خواندن مشخص میشود. اما دیسلکسیا میتواند برای سالها یا حتی دههها تشخیص داده نشود.
خوانش پریشی با هوش ارتباطی ندارد. این اختلال، نوعی بیماری نوروبیولوژیک است که بر قسمتهایی از مغز که در پردازش زبان نقش دارند، تأثیر میگذارد.
با وجود پایه بیولوژیکی، دیسلکسیا را نمیتوان با آزمایش خون ساده یا اسکن مغزی تشخیص داد. پزشکان در هنگام تشخیص، نتایج تستهای خواندن و نیز علائم گزارششده توسط کودک، والدین یا معلمان او را در نظر میگیرند.
پیشنهاد می کنم حتما مطالعه کنید : شایع ترین اختلالات یادگیری در کودکان
نارساخوانی چقدر شایع است؟
تخمین زده میشود که از هر 5 کودک، یک نفر مبتلا به اختلال دیسلکسیا است و 80 تا 90 درصد کودکانی که ناتوانی یادگیری دارند، به این اختلال مبتلا هستند. دکتر سالی شایویتز اشاره میکند که بسیاری از کودکان تشخیص داده نمیشوند؛ زیرا مشکلات آنها در مدرسه بهاشتباه به هوش، میزان تلاش یا عوامل محیطی نسبت داده میشوند. برخلاف باورهای قدیمی که اختلال خواندن را در پسران شایعتر میدانستند، تحقیقات فعلی نشان میدهند که این اختلال پسران و دختران را به یک اندازه تحت تأثیر قرار میدهد.
علائم اختلال خواندن
علائم دیسلکسیا در سالهای قبل از ورود به مدرسه
اولین علائم دیسلکسیا در حدود 1 تا 2سالگی هنگامی ظاهر میشوند که کودکان برای اولین بار یاد میگیرند صدا درآورند. کودکانی که اولین کلمات خود را تا 15ماهگی یا اولین عبارات خود را تا 2سالگی نمیگویند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به خوانشپریشی هستند.
بااینحال، همه افراد مبتلا به تأخیر در گفتار دچار دیسلکسیا نیستند و همه افراد مبتلا به خوانشپریشی در کودکی تأخیر گفتار نداشتهاند. تأخیر در گفتار فقط نشانهای برای توجه والدین به رشد زبان کودک میباشد.
فرزندان خانوادههایی که سابقه مشکلات خواندن دارند نیز باید به دقت از نظر دیسلکسیا کنترل شوند.
سایر علائم هشداردهنده اختلال خواندن که قبل از 5سالگی به وجود میآیند عبارتاند از:
- مشکل در یادگیری و به خاطر سپردن نام حروف الفبا
- مشکل در یادگیری شعرهای رایج مهد کودک
- قادر نبودن به تشخیص حروف توسط نام آنها
- تلفظ اشتباه کلمات آشنا یا استفاده از لحن بچگانه
- قادر نبودن به تشخیص الگوهای قافیه و ریتم
پیشنهاد می کنم مطالعه کنید : شایع ترین اختلالات یادگیری در کودکان
علائم دیسلکسیا در مهد کودک و کلاس اول
در حدود 5 یا 6سالگی، هنگامی که بچهها شروع به یادگیری خواندن میکنند، علائم دیسلکسیا آشکارتر میشوند. اختلال خواندن را میتوان در سنین مهد کودک در کودکانی که در معرض ناتوانی در خواندن هستند شناسایی کرد. هیچ تست استانداردی برای اختلال خواندن وجود ندارد، بنابراین پزشک با کمک شما علائم فرزند شما را ارزیابی میکند.
علائمی که نشان میدهند ممکن است فرزند مهد کودکی یا کلاس اولی شما در معرض خطر باشد عبارتاند از:
- درک نکردن اینکه کلمات به صداها تقسیم میشوند
- خطاهایی در خواندن که به صدای کلمات صفحه ارتباط ندارند
- داشتن والدین یا خواهر و برادر دارای مشکلات خواندن
- شکایت از سخت بودن خواندن
- دوست نداشتن مدرسه
- مشکلاتی در گفتار و تلفظ
- مشکل در گفتن صدای کلمات ابتدایی
- ارتباط ندادن حروف با صداها (بهعنوان مثال، «پ» بهصورت «پااا»)
برنامههای مداخله زودرس معمولاً بر آواشناختی (صدای کلمات)، کلمات و استراتژیهای خواندن متمرکز هستند.
علائم دیسلکسیا در کلاس دوم تا هشتم
بسیاری از معلمان برای تشخیص خوانش پریشی آموزش ندیدهاند. این اختلال در کودکانی که باهوش بوده و در کلاس فعال هستند، اغلب تشخیص داده نمیشوند؛ زیرا این کودکان در پنهان کردن مشکلاتشان در خواندن مهارت دارند. وقتی فرزند شما به مدرسه متوسطه میرود، ممکن است در خواندن، نوشتن و املای لغات عقب بماند.
علائم دیسلکسیا در دبستان و متوسطه عبارتاند از:
- کندی زیاد در یادگیری خواندن
- خواندن آهسته و ناخوشایند
- مشکل با کلمات جدید و تلفظ آنها
- دوست نداشتن یا اجتناب از خواندن با صدای بلند
- استفاده از واژگان مبهم و غیردقیق، مانند «چیز»
- تردید در هنگام پیدا کردن کلمات و پاسخ به سؤالات
- استفاده زیاد از «اووم» در مکالمه
- تلفظ اشتباه کلمات طولانی، ناشناخته یا پیچیده
- گیج شدن در کلمات شبیه هم
- مشکل در به خاطر سپردن جزئیات مانند نامها و تاریخها
- داشتن دستخط بد
علائم دیسلکسیا در جوانی: سنین دبیرستان و دانشگاه
دبیرستان و دانشگاه چالشهای جدیدی را برای دانشآموزان مبتلا به دیسلکسیا به همراه دارند. هنگامی که درک سریع خواندن ضروری است، آنها با چالشهای بسیار جدیتری روبرو میشوند. دانشآموزان دبیرستان و دانشجویان مطالب بیشتری برای مطالعه دارند. همچنین باید یاد بگیرند که با چندین معلم مختلف کار کنند که همگی انتظارات متفاوت دارند.
عدم درمان دیسلکسیای دوران کودکی باعث میشود این بیماری در برخی از افراد تا بزرگسالی ادامه یابد. برخی نیز با پیشرفت یادگیری، بهطور طبیعی بهبود مییابند.
علاوهبر علائم دوران کودکی، علائم دیسلکسیا در بزرگسالی میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- نیاز به تلاش ذهنی زیاد برای خواندن
- آرام خواندن
- خواندن بهندرت برای لذت بردن
- پرهیز از بلند خواندن در همه حال
- مکث و تردید در هنگام مکالمه
- استفاده از بسیاری از «اووم»
- استفاده از زبان مبهم و غیردقیق
- تلفظ اشتباه مکرر نامها و مکانها
- مشکل در به خاطر آوردن نامها
- گیج شدن در هنگام تلفظ نامهای با صدای مشابه
- مشکل در پاسخ سریع در مکالمات
- داشتن واژگان گفتاری محدود
- مشکل در تستهای چند گزینهای
- احمق دانستن خود با وجود نمرات خوب
پیشنهاد می کنم حتما مطالعه کنید : دیسگرافیا یا اختلال نوشتن ، علائم ، تشخیص و درمان
تفاوت بین کودک کندخوان با کودک مبتلا به اختلال خواندن چیست؟
خواندن مهارتی آموختنی است و کودکان معمولاً تا زمانی که به آنها آموزش داده نشود، نمیتوانند بخوانند. فرایند یادگیری خواندن از اوایل کودکی و با مواجهه کودک با کتابهای مخصوص نوزادان آغاز میشود. در مراحل بعدی، این فرایند بر آموزش الفبا و چگونگی ترکیب حروف برای ساختن کلمات و جملات متمرکز میشود.
- کودکان کندخوان: برخی کودکان ممکن است صرفاً بهدلیل کمبود فرصتهای آموزشی یا تأخیر در رشد زبان، در خواندن کند باشند.
- کودکان مبتلا به اختلال نارساخوانی: این کودکان بهدلیل تفاوتهای ساختاری در نحوه پردازش زبان نوشتاری و نمادهای گرافیکی توسط مغزشان، در خواندن مشکل دارند. این تفاوتهای ساختاری به احتمال زیاد ناشی از عوامل ژنتیکی هستند.
پروفسور دانیل در این باره میگوید: «بهطور معمول، یک کودک نارساخوان در تشخیص کلمات، هجی کردن (دیکته) و رمزگشایی (تبدیل حروف به صدا) و همچنین سرعت انجام این وظایف توسط مغز، دچار مشکل است.
تأثیرات اجتماعی و عاطفی اختلال خواندن بر کودک
اختلال دیسلکسیا فراتر از خواندن است و بر روابط اجتماعی کودک نیز تأثیر میگذارد. یک فرد مبتلا به نارساخوانی که در پیدا کردن کلمات مشکل دارد، ممکن است در زبان بیانی (صحبت کردن) نیز با چالش مواجه شود. این کودکان، بهویژه آنهایی که اختلال آنها هنوز تشخیص داده نشده است، اغلب از عزتنفس پایین رنج میبرند؛ زیرا نگرانند که مشکلی در آنها وجود داشته باشد و اغلب متهم میشوند که برای یادگیری به اندازه کافی تلاش نمیکنند.
چه عواملی باعث دیسلکسیا میشوند؟
اگرچه محققان هنوز علت ایجاد نارساخوانی را کشف نکردهاند، به نظر میرسد تفاوتهای عصبی در افراد مبتلا به نارساخوانی وجود دارند.
مطالعات دریافتند که جسم پینهای (ﮐﻮﺭﭘﻮﺱ ﮐﺎﻟﻮﺯﻭﻡ)، ناحیه ای از مغز که دو نیمکره را به هم پیوند میدهد، ممکن است در افراد مبتلا به نارساخوانی متفاوت باشد. قسمتهایی از نیمکره چپ نیز ممکن است در افرادی که نارساخوانی دارند متفاوت باشد. گرچه مشخص نیست که آیا این تفاوتها باعث نارساخوانی میشوند یا خیر.
محققان چندین ژن مرتبط با این اختلافات مغزی را شناسایی کردهاند. این امر آنها را بر این داشته است كه احتمالاً مبنایی ژنتیكی برای نارساخوانی وجود دارد.
همانند سایر اختلالات یادگیری همچنین به نظر میرسد دیسلکسیا در خانوادهها به ارث میرسد. پژوهشی نشان میدهد که کودکان مبتلا به نارساخوانی اغلب والدینی با نارساخوانی دارند. و این صفات بیولوژیکی ممکن است منجر به اختلافات محیطی شوند.
بهعنوان مثال، میتوان تصور کرد که برخی از والدین که نارساخوانی دارند، ممکن است کمتر با فرزندان خود تمرین خواندن داشته باشند.
پیشنهاد می کنم حتما مطالعه کنید : همه چیز در مورد دیسگرافیا یا اختلال نوشتن
عوامل خطر
داشتن سابقه خانوادگی در ابتلا به نارساخوانی یا سایر ناتوانیهای یادگیری و خواندن، خطر ابتلا به این اختلال را افزایش میدهد.
عوارض و مشکلات جانبی
نارساخوانی میتواند منجر به بروز مشکلات متعددی شود، ازجمله:
- مشکل در یادگیری: ازآنجاییکه مهارت خواندن، پایه و اساس اکثر دروس مدرسه است، کودک مبتلا به اختلال خواندن در اکثر کلاسها در موضع ضعف قرار میگیرد و ممکن است در عقب نماندن از همسالان خود با مشکل مواجه شود.
- مشکلات اجتماعی: اگر نارساخوانی درمان نشود، ممکن است منجر به کاهش عزتنفس، مشکلات رفتاری، اضطراب، پرخاشگری و گوشهگیری از دوستان، والدین و معلمان شود.
- ایجاد مشکل در بزرگسالی: ناتوانی در خواندن و درک مطلب میتواند مانع از شکوفایی پتانسیلهای کودکان در هنگام رشد شود. این مسئله میتواند پیامدهای منفی طولانیمدت در حوزههای آموزشی، اجتماعی و اقتصادی در بزرگسالی داشته باشد.
کودکانی که نارساخوانی دارند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) هستند و برعکس. اختلال بیشفعالی میتواند باعث دشواری در حفظ تمرکز، بیشفعالی و رفتارهای تکانشی شود که این موارد درمان نارساخوانی را سختتر میکنند.
نارساخوانی چگونه تشخیص داده می شود؟
هیچ تست واحدی وجود ندارد که بتواند اختلال دیسلکسیا را تشخیص دهد. برای تشخیص این اختلال مجموعهای از عوامل در نظر گرفته میشوند که عبارتاند از:
- رشد کودک، مسائل آموزشی و سابقه پزشکی: پزشک سؤالاتی در این زمینهها و همچنین درمورد بیماریهای ارثی در خانواده (ازجمله اختلال خواندن یا سایر ناتوانیهای یادگیری) خواهد پرسید.
- پرسشنامهها: ممکن است از کودک، مراقبان یا معلمان خواسته شود پرسشنامههایی را تکمیل کنند. همچنین ممکن است از کودک تستهایی برای شناسایی تواناییهای خواندن و زبان گرفته شود.
- تستهای بینایی، شنوایی و مغزی (عصبی): این تستها کمک میکنند تا مشخص شود آیا اختلال دیگری باعث بروز مشکل در خواندن کودک شده است یا خیر.
- ارزیابی روانشناختی: برای درک بهتر سلامت روان کودک و تشخیص اینکه آیا مشکلاتی مانند اضطراب یا افسردگی تواناییهای او را محدود کرده است یا خیر از ارزیابی روانشناختی استفاده میشود.
- تستهای خواندن و سایر مهارتهای تحصیلی: کودک مجموعهای از تستهای آموزشی را انجام میدهد و کیفیت مهارتهای او توسط متخصص تحلیل میشود.
درمان نارساخوانی چیست؟
برای کودکان با مشکلات یادگیری، هرچه زودتر مداخله کنید، بهتر است. با مراجعه به مدرسه فرزند خود شروع کنید. نظر معلم او را جویا شوید. اگر سطح درسی کودک شما کمتر از سطحی است که معلم برای سن او انتظار دارد، باید با متخصص اطفال مشورت کنید.
بدانید که تشخیص دیسلکسیا توسط پزشكان زمان میبرد. در ابتدا، آنها باید سایر علل احتمالی مشکلات خواندن فرزند شما را رد کنند. متخصص اطفال ممکن است شما را به هر یک از متخصصان زیر ارجاع دهد:
- روانشناس کودکان
- روانشناس بالینی یا آموزشی
- متخصص اختلالات یادگیری
- آسیبشناس گفتار
- چشمپزشک
- آدیولوژیست (متخصص شنوایی)
- نورولوژیست (متخصص مغز)
گفتاردرمانگران میتوانند به کودکان مبتلا به نارساخوانی آموزش دهند تا صداهای کلمات را تشخیص دهند. آنها همچنین میتوانند واجشناسی را که شامل موارد زیر هستند به کودک آموزش دهند:
- متصل کردن حروف به صداها
- تجزیه کلمات به صداهای تشکیلدهنده
- ترکیب صداها برای ساختن کلمات
این مهارتها در کنار هم به کودکان اجازه میدهند تا کلماتی را که نمیشناسند، صداکشی (تلفظ) کنند. این فرایند با عنوان «رمزگشایی» شناخته میشود و هسته اصلی و زیربنای مهارت خواندن است.
والدین چگونه میتوانند به فرزند خود کمک کنند؟
شما مهمترین متحد و حامی فرزند خود هستید و کارهای زیادی میتوانید انجام دهید تا توانایی خواندن و وضعیت تحصیلی کودک را بهبود ببخشید. پیشنهاد میشود اقدامات زیر را انجام دهید:
- زود مداخله کنید: به محض اینکه شما یا یکی از معلمان مدرسه ابتدایی علائم را مشاهده کردید، فرزند خود را ارزیابی کنید. یکی از آزمایشهای قابل اعتماد، تست دیسلکسیای شای ویتز است که توسط پیرسون تولید شده است.
- با کودک خود صحبت کنید: این کار میتواند بسیار مفید باشد و به کودک کمک میکند بداند نامی برای آنچه اتفاق میفتد وجود دارد. مثبت بمانید، درمورد راهحلها بحث کرده و گفتگوی مداوم را تشویق کنید. این کار به شما و فرزندتان یادآوری میکند که نارساخوانی هیچ ارتباطی با هوش ندارد.
- بلند بخوانید: حتی خواندن بارها و بارهای یک کتاب تکراری میتواند به کودکان در ارتباط حروف با اصوات کمک کند.
- خود را آرام کنید: ازآنجاییکه هیچ درمانی برای نارساخوانی وجود ندارد، شما و فرزندتان ممکن است مدتی با این اختلال دست و پنجه نرم کنید. نقاط عطف و موفقیتهای کوچک را جشن بگیرید و سرگرمیها و علایقی را برای خود ایجاد کنید که به خواندن ارتباطی ندارند. بنابراین کودک شما میتواند موفقیت را در جای دیگری تجربه کند.
آینده بچههای مبتلا به دیسلکسیا چگونه است؟
اگر علائم نارساخوانی را در کودک خود مشاهده میکنید، مهم است که آنها را در اسرع وقت ارزیابی کنید. گرچه نارساخوانی وضعیتی مادامالعمر است، مداخلات آموزشی اولیه میتوانند آنچه را که کودکان در مدرسه انجام میدهند بهبود بخشند. مداخله زودهنگام همچنین میتواند از بروز اضطراب، افسردگی و مشکلات عزت نفس جلوگیری کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگرچه اکثر کودکان تا مقطع پیشدبستانی یا کلاس اول آماده یادگیری خواندن هستند، کودکان مبتلا به نارساخوانی اغلب در این زمان برای یادگیری خواندن با مشکل مواجه میشوند. اگر سطح خواندن فرزندتان پایینتر از حد انتظار برای سن اوست یا اگر نشانههای دیگر نارساخوانی را مشاهده کردید، با پزشک خود مشورت کنید. زمانی که نارساخوانی تشخیص داده نشده و درمان نشود، مشکلات خواندن دوران کودکی تا بزرگسالی ادامه مییابند.
سخن پایانی
دیسلکسیا، اختلال خواندن مبتنی بر مغز است. اگرچه علت آن بهطور کامل مشخص نیست، به نظر میرسد دلیلی ژنتیکی برای آن وجود دارد. کودکان مبتلا به نارساخوانی در یادگیری خواندن، کند عمل میکنند. آنها ممکن است صداها را معکوس کنند، در ارتباط صحیح صداها با حروف مشکل داشته باشند، مرتباً غلط تلفظ و املایی داشته یا در درک آنچه میخوانند، مشکل داشته باشند.
اگر فکر میکنید فرزند شما ممکن است نارساخوانی داشته باشد، همان ابتدا درخواست ارزیابی کامل کنید. دستورالعملهای هدفمند آواشناختی که توسط متخصص آموزشدیده ارائه میشوند، میتوانند در میزان، سرعت و سهولت سازگاری کودک شما تفاوت ایجاد کنند. مداخله زودهنگام همچنین میتواند از بروز اضطراب و ناامیدی در کودک شما جلوگیری کند.
برای دریافت مشاوره رایگان برای درمان انواع مشکلات اختلال خواندن و رزرو وقت می توانید با شماره های 09362020364، 02166013282 و یا شماره واتساپ 09364904632 تماس حاصل فرمایید. کلینیک رسش همیشه پاسخگو و در کنار شما هستیم .
منابع
سوالات متداول
معمولاً برای ناتوانیهای یادگیری، تست زودهنگام بهترین گزینه است. با تشخیص زودهنگام، کودک میتواند راهبردهای جدید خواندن را زودتر یاد بگیرد. بسیاری از کودکان قبل از کلاس سوم مشکلات خواندن را نشان میدهند.
خیر، اختلال خواندن و اتیسم بیماریهای جداگانهای هستند. هر دو زیرمجموعه اختلالات عصبی-رشدی قرار میگیرند، اما یکی نیستند. فرد میتواند هر دو را بهطور همزمان داشته باشد، اما داشتن یکی به معنای علت بروز دیگری نیست.
خیر، در حالی که نارساخوانی تکاملی (نوعی که از کودکی است) شایعترین شکل است، نوع دیگری به نام نارساخوانی اکتسابی نیز وجود دارد که در اواخر زندگی و معمولاً بهدلیل آسیبهای مغزی مانند سکته مغزی یا ضربه به سر ایجاد میشود.
گاهیاوقات، اما همیشه اینطور نیست. نارساخوانی، اختلالی است که میتواند بر ادراک کودک از حروف و نوشتار تأثیر بگذارد، اما همه افراد علائم دقیقاً یکسانی را تجربه نمیکنند.
نارساخوانی با ایجاد اختلال در تشخیص و پردازش صداها در زبان عمل میکند. کودکان مبتلا به نارساخوانی ممکن است حروف را جابجا ببینند یا بخوانند، در تلفظ و صداکشی کلمات جدید مشکل داشته باشند و برای تشخیص کلماتی که قبلاً یاد گرفتهاند، تلاش کنند.
آموزش سیستماتیک واجشناسی، ارتباط بین حروف و صداها را به این دانشآموزان میآموزد تا خواندن را یاد بگیرند. همچنین بسیار حیاتی است که این کودکان ازطریق موفقیتهای کوچک و تجربههای مثبت در خواندن، اعتمادبهنفس خود را افزایش دهند.
