اختلالات رفتاری 12 فعالیت و بازی برای کاهش استرس کودکان مضطرب
برای کمک به کودکان مضطرب و ایجاد روشهای مؤثر در مدیریت اضطراب آنها، لازم است ابزارها، بازیها و فعالیتهایی طراحی کنیم که هم جذاب و سرگرمکننده باشند و هم به کاهش استرس آنها کمک کنند. در این مطلب، به معرفی برخی از ابزارهای آموزشی و تکنیکهای بازیمحور پرداختهایم که میتوانند در این راستا مؤثر واقع شوند.
استفاده از تنفس عمیق در کاهش اضطراب
تنفس عمیق، روشی ساده اما بسیار کارآمد برای مقابله با اضطراب است. این تکنیک به کودکان کمک میکند تا سیستم عصبی خود را آرام کنند و به حالت «استراحت» بازگردند. در هنگام اضطراب، بدن ما بهطور طبیعی وارد حالت «فرار یا مبارزه» میشود که باعث تسریع تنفس و افزایش تنشهای بدنی میشود. در چنین شرایطی، آموزش تنفس عمیق به کودکان میتواند تفاوت بزرگی در بهبود وضعیت آنها ایجاد کند.
ابزارهای پیشنهادی برای تمرین تنفس عمیق عبارتاند از:
- حبابها: کودکان عاشق بازی با حبابها هستند. این فعالیت ساده آنها را به نفسهای عمیق تشویق میکند؛ زیرا برای دمیدن حبابها نیاز به کنترل تنفس خود دارند.
- پرها: کودکان میتوانند با فوت کردن بر روی پر و تماشای حرکت آن، تمرین تنفس عمیق انجام دهند.
- چرخکهای بادی: کودکان با دمیدن روی چرخکها به تمرینات تنفسی خود عمق میدهند و از تماشای چرخش آن لذت میبرند.
- عروسکهای نرم: برخی کودکان ترجیح میدهند با آغوش گرفتن عروسکهای نرم و دوستداشتنی خود، آرامش پیدا کنند. این عروسکها میتوانند بهعنوان نمادی از آرامش و امنیت در لحظات اضطراب استفاده شوند.
- گل قاصدک: کودکان با دمیدن بر روی گل قاصدک، میتوانند تنفس عمیق خود را تقویت کنند و از زیبایی طبیعی این فعالیت لذت ببرند.
ساخت جعبه ابزار آرامش
یکی از روشهای بسیار مؤثر در کمک به کودکان برای مدیریت اضطراب، استفاده از جعبه ابزار آرامش است. این جعبه شامل وسایل و اشیایی است که کودک میتواند هنگام احساس استرس یا اضطراب از آنها استفاده کند. این اشیاء ممکن است شامل سنگهای آرامش، کارتهای تصویری، عروسکهای نرم و حتی وسایل سادهای مانند توپهای نرم یا اشیاء جذاب باشد. هدف از این جعبه، فراهم کردن ابزاری است که کودک بتواند با استفاده از آنها استرس خود را کاهش دهد و به آرامش برسد.
وسایل مورد استفاده در جعبه ابزار آرامش شامل موارد زیر هستند:
- سنگهای آرامش: سنگهای صاف و کوچک که کودک بتواند آنها را در دست خود بگیرد و با لمس آنها احساس آرامش کند.
- کارتهای تصویری: کارتهایی که تصاویری از مناظر زیبا یا جملات انگیزشی دارند و کودک با دیدن آنها به یاد میآورد که میتواند بر اضطراب خود غلبه کند.
- گلها یا گیاهان: استفاده از گلهای کوچک یا حتی گیاهانی که کودک بتواند با لمس یا بوییدن آنها احساس آرامش کند.
ایجاد نقطه آرامش در خانه
یکی از روشهای مؤثر در کمک به کودکان برای کاهش اضطراب، ایجاد نقطه آرامش در خانه است. این نقطه باید مکانی دنج، آرام و دور از سر و صداهای مزاحم باشد. هدف از ایجاد این نقطه، فراهم کردن مکانی است که کودک بتواند هنگام احساس اضطراب به آنجا برود و با استفاده از وسایل موجود در آنجا به آرامش برسد. نقطه آرامش میتواند:
- شامل بالشت یا صندلیای نرم باشد.
- دارای ابزارهای آرامشبخش مانند کتابهای داستان یا عروسکهای دوستداشتنی باشد.
- محیطی با نور مناسب و آرام باشد که فضایی مطابق میل کودک ایجاد کند.
استفاده از زبان حمایتی برای آرامش کودک
یکی از مهمترین عوامل در کاهش اضطراب کودکان، استفاده از زبان حمایتی و جملات مثبت است. کودکان با شنیدن جملات انگیزشی و آرامشبخش احساس میکنند که در برابر اضطراب تنها نیستند و کسی هست که به آنها کمک کند. استفاده از جملاتی مانند «من اینجا هستم تا بهت کمک کنم» یا «بیا با هم این مسئله را حل کنیم» میتواند به کودکان کمک کند تا اضطراب خود را بهتر مدیریت کنند. میتوانید از این جملات در قالب بازیهای کلامی مختلف استفاده کند تا بیشتر مورد توجه کودک قرار گیرد.
ساخت شیشه آرامش
شیشه آرامش پروژهای هنری و ساده است که با استفاده از آب، رنگ، اکلیل و روغن ساخته میشود. کودکان میتوانند با تکان دادن این شیشه، حرکت آرام اکلیلها را مشاهده کنند. این روش به آنها کمک میکند تا آرام شوند.
نقاشی و هنر
هنر و نقاشی از بهترین ابزارهای خلاقانه برای کاهش اضطراب در کودکان هستند. این فعالیتها به کودکان کمک میکنند تا احساسات خود را ازطریق رنگ و تصویر بیان کرده و بهجای نگرانی، روی خلق آثار هنری تمرکز کنند.
بازی نقشآفرینی سوپر قهرمانها
بازیهای نقشآفرینی که کودکان در آنها بهعنوان سوپر قهرمان ایفای نقش میکنند، به آنها احساس قدرت و اعتمادبهنفس میدهد. کودکان با تجسم خود بهعنوان شخصیتهای قدرتمند میتوانند بر احساس اضطراب غلبه کرده و حس کنترل بر محیط خود را تقویت کنند.
ورزش و فعالیتهای بدنی
ورزشهای سبک و فعالیتهای بدنی میتوانند به تخلیه استرس و اضطراب در کودکان کمک کنند. فعالیتهایی مانند دویدن، پریدن و بازیهای گروهی نهتنها باعث تقویت جسمانی کودکان میشوند، بلکه آنها را از افکار مضطربانه دور میکنند. میتوان از فعالیتهای بدنی زیر برای کاهش اضطراب کودک استفاده کرد:
- دویدن در فضای باز: فعالیتی ساده که به تخلیه انرژی و کاهش اضطراب کمک میکند.
- پریدن روی ترامپولین: یکی از فعالیتهای شاد و جذاب که به کودکان احساس آزادی و شادی میدهد.
- یوگا برای کودکان: آموزش حرکات ساده یوگا به کودکان کمک میکند تا به آرامش ذهنی و جسمانی دست یابند.
موسیقی و آرامش
گوش دادن به موسیقی آرامبخش یا حتی نواختن سازی ساده میتوانند به افزایش آرامش کودکان کمک کنند . موسیقی میتواند تأثیر بسیار زیادی بر سیستم عصبی داشته باشد و کودکان را از افکار نگرانکننده دور کند. روشهای موسیقیدرمانی عبارتاند از:
- گوش دادن به موسیقی آرامبخش: آهنگهایی با ریتم آرام و ملایم میتوانند به کاهش اضطراب در کودکان کمک کنند.
- نواختن سازهای ساده: مانند زایلوفون یا طبلهای کوچک که کودکان میتوانند با نواختن آنها احساس شادی و آرامش پیدا کنند.
مطالعه کنید: موسیقی درمانی
کتابدرمانی
کتابدرمانی یا خواندن داستان باعث آرامش کودک و بهبود احساسات او میشود. در این روش، با خواندن کتاب داستانی برای کودک، به او کمک میکنید تا با شخصیتهای داستان همذاتپنداری کرده و احساسات خود را بهتر درک کند. این روش میتواند به کودکان کمک کند تا احساسات دشوار مانند اضطراب یا نگرانی را به شیوهای سالم و مثبت مدیریت کنند.
خاطرهنویسی
نوشتن خاطرات به کودکان این امکان را میدهد که احساسات و هیجاناتی را که نمیتواند بهراحتی بیان کند، به شکلی امن و آرام تخلیه کند. این کار ساده به کودک کمک میکند تا احساساتی مثل ترس را تصدیق کرده و استرس و نگرانیهایش را بهتر درک و مدیریت کند. به این ترتیب، نوشتن در دفتر خاطرات میتواند راهی مؤثر برای کنترل اضطراب و بهبود آرامش روحی کودک باشد.
فعالیت حسی 5-4-3-2-1
این بازی، فعالیتی ساده و در عین حال مؤثر برای کاهش استرس است است که میتوانید به کودک خود معرفی کنید.
از فرزندتان بخواهید به اطراف خود نگاه کند و پنج چیز را که میتواند لمس کند، چهار چیز را که میتواند ببیند، سه چیز را که میتواند بشنود، دو چیز را که میتواند بو کند و یک چیز را که میتواند بچشد جستجو کند. این روش به کودکان کمک میکند تا ذهن خود را از اضطراب منحرف کنند و همچنین باعث میشود احساس بهتری داشته باشند. علاوهبراین، این فعالیت برای آموزش حواس پنجگانه به کودکان خردسال نیز عالی است.
فواید بازی در کاهش اضطراب کودکان
بازی کردن در سنین پایین کمک شایانی به کودک مضطرب میکند تا بتواند احساساتش را در طول رشد مدیریت کند.
به گفته روانشناسان تربیتی، «بازی، کاتالیزوری مهم برای تسکین استرس است». همچنین، درگیر شدن در بازی به ایجاد بدنی سالم، افزایش انرژی و کاهش تنش و اضطراب کمک میکند. علاوهبراین، کودکان هنگام بازی کردن، چیزهای زیادی درمورد همدلی، مشارکت، حل مسئله، درک دیدگاه دیگران و همکاری میآموزند. این آگاهی میتواند منجر به آرامش و اعتمادبهنفس بیشتر در آنها شود. برای اطلاعات بیشستر درمورد مزایای بازی درمانی و نحوه استفاده از آن برای کاهش استرس و بهبود سلامت روان به صفحه بازی درمانی مراجعه کنید.
بایدها و نبایدهای کمک به کودک مضطرب
والد بودن برای فرزندی که اضطراب دارد، دشوار است؛ زیرا همه ما میخواهیم فرزندانمان را از احساسات منفیشان نجات دهیم. پس سعی کنید هنگام برخورد با فرزندتان، این نکات را در ذهن داشته باشید:
نبایدها:
- احساسات کودک را بیاهمیت یا بیارزش جلوه ندهید: احساس اضطراب در کودک میتواند بسیار طاقتفرسا باشد. برای فرزندتان روشن کنید که همیشه مایل به گوش دادن و حمایت مثبت از او هستید.
- برنامههای روزانه کودک را بیشازحد شلوغ نکنید: کودک مضطرب بهراحتی دچار استرس میشود و نیاز به زمان استراحت برای تأمل و آرامش دارد.
- اجازه ندهید از محرکها دوری کند: کودکان مضطرب سعی میکنند از افراد یا موقعیتهای تحریککننده اضطراب دوری کنند. اگرچه دور نگه داشتن آنها از محرکها مفید به نظر میرسد، اما اجتناب طولانیمدت، تنها اضطراب فرزندتان را تقویت میکند.
- خداحافظیهای طولانی نداشته باشید: اگرچه دیدن ناراحتی فرزندتان هنگام ترک او در مدرسه یا نزد پرستار بچه بسیار دشوار است، اما طولانی کردن زمان خروج، در بلندمدت کار را سختتر میکند؛ زیرا فرزندتان فکر میکند میتواند شما را متقاعد به ماندن کند.
- اضطراب کودک را تقویت نکنید: با احساسات آنها همدلی کنید و آنها را تأیید کنید، اما با فرزندتان همکاری کنید تا با نگرانیهایش روبرو شود و بر آنها غلبه کند.
بایدها:
- مراقب خودتان باشید: مراقبت از خود باعث سلامت روان شما میشود. از طرفی اگر مضطرب باشید کودک استرس شما را حس میکند و اضطرابش تشدید میشود.
- صبور باشید: کاهش نگرانیهای کودک، کاری یک روزه نیست. اما به خود و فرزندتان یادآوری کنید که میتوان بر اضطراب غلبه کرد. روی مهارتهایی که برای مدیریت استرس نیاز دارند، تمرکز کنید نه خود استرس.
- محیطی حمایتکننده در خانه فراهم کنید: محیطی ایجاد کنید که در آن فرزندتان احساس امنیت کند تا احساساتش را بیان نماید.
- به کودک قوت قلب بدهید: به فرزندتان یادآوری کنید که او توانایی مدیریت موفقیتآمیز موقعیتهایی را که باعث پریشانی او میشوند، دارد. چند جمله تأییدی کوتاه به او بدهید تا بتواند با خودش بگوید، مانند «من شجاع هستم». تمرین کنید که این جملات تأییدی را با او تکرار کنید.
- الگویی آرام باشید: سعی کنید رفتاری آرام و به دور از استرس داشته باشید تا کودک از شما الگوبرداری کند.
- با معلم فرزندتان در تماس باشید: رفتار کودک را در مدرسه زیر نظر داشته باشید و ببینید اضطراب او مانع مشارکت یا تمرکز میشود یا خیر.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
- اگر متوجه کاهش محسوس در اضطراب فرزندتان نشدید یا نگران افزایش محسوس آن هستید،
- اگر اضطراب برای دورهای طولانی، مانع پیشرفت یا مشارکت او در مدرسه میشود،
- اگر فرزندتان بهدلیل کمبود خواب یا اشتها در حال بیمار شدن است،
برای حمایت بیشتر با متخصص اطفال، روانشناس کودک یا مشاور فرزندتان تماس بگیرید.
جمعبندی
اضطراب یکی از مشکلات شایع در کودکان است که میتواند تأثیرات جدی بر کیفیت زندگی و رشد آنها داشته باشد. با استفاده از بازیها، فعالیتها و تکنیکهای آرامشبخش، میتوان به کودکان کمک کرد تا بهطور مؤثری با این احساسات روبرو شوند و یاد بگیرند که چگونه آنها را مدیریت کنند. آموزش تنفس عمیق، استفاده از جعبه ابزار آرامش، ایجاد نقطهای آرام در خانه، و بازیهای خلاقانه همگی ابزارهایی هستند که والدین و معلمان میتوانند از آنها برای کمک به کودکان مضطرب استفاده کنند.
جهت دریافت مشاوره رایگان برای درمان اختلالات مختلف و رزرو وقت می توانید با شماره های 09362020364، 02166013282 و یا شماره واتساپ 09364904632 تماس حاصل فرمایید. کلینیک رسش همیشه درکنار شما و پاسخگوی شماست.
منابع
سوالات متداول
به کودک فشار نیاورید و سعی کنید از روشهای جذاب برای شروع بازی استفاده کنید. ابتدا اجازه دهید فرزندتان شما را در حال انجام آن فعالیت مشاهده کند. دادن حق انتخاب و الگوبرداری از فعالیت میتواند فضا را آرامتر، طبیعیتر و جذابتر سازد.
بله، بازی درمانی میتواند به کودکان در مقابله با اضطرابشان کمک کند. توانایی مسلط شدن یا حل بازی یا فعالیت میتواند حس اعتمادبهنفس و رضایت را القا کرده و عزت نفس کودکان را افزایش دهد. همچنین به رشد حسی-حرکتی آنها نیز کمک میکند.
اعتقاد بر این است که رضایت یا حس موفقیت ناشی از حل پازلها، هورمون دوپامین (احساس خوب) را ترشح میکند. بنابراین پازلها به آرامش و کاهش اضطراب کمک میکنند.
این فعالیتها برای کودکان در تمام سنین مناسب هستند. میتوان فعالیتها و تکنیکهای خاص را متناسب با نیازها و تواناییهای رشدی هر کودک تنظیم کرد.
بله، این فعالیتها میتوانند در کنار درمان و دارو استفاده شوند و به مقابله با اضطراب کمک کنند. بااینحال، شایان ذکر است که آنها جایگزینی برای درمان و مداخلات پزشکی نیستند.
این فعالیتها را روزانه تمرین کنید؛ حتی زمانی که فرزندتان احساس اضطراب ندارد. بهتر است در لحظات آرامش بازی کنید تا کودک قوانین بازی را یاد بگیرد و در لحظات نگرانی راحتتر بازی کند.
قطعاً، مشارکت گروهی میتواند مدیریت اضطراب را عادیسازی کرده و محیط خانوادگی حمایتکنندهای ایجاد کند. فقط به یاد داشته باشید که هر کودک ممکن است فعالیتهای متفاوتی را ترجیح دهد یا به سطوح مختلفی از حمایت نیاز داشته باشد.
طول فعالیتها را متناسب با سن نگه دارید. برای کودکان کوچکتر (۵ تا ۷ سال)، ۵ تا ۱۰ دقیقه در نظر بگیرید. کودکان بزرگتر ممکن است ۱۵ تا ۲۰ دقیقه درگیر شوند. به نشانههای فرزندتان توجه کنید؛ اگر علاقهاش را از دست داد، متوقف کردن یا تغییر فعالیت اشکالی ندارد.
